Biografia Artikuj Media Libraria Dosje Problematika bashkëkohore Opinione dhe reagime Studime dhe hulumtime Kontakt
  MBIKËQYRJA FETARE OSE IHTISABI NDAJ PRINDËRVE – RREGULLAT DHE ETIKA

Dr. Sedat ISLAMI

 

MBIKËQYRJA FETARE OSE IHTISABI NDAJ PRINDËRVE – RREGULLAT DHE ETIKA

 (publikuar në Zani i Naltë, nr. 17)

REZYME

Urdhërimi për të mirë dhe ndalimi nga e keqja’ është një nga institucionet fetare më të rëndësishme. Ai garanton zbatimin e ligjit të Zotit në shoqëri dhe ruajtjen e kësaj të fundit nga dukuritë negative. Për shkak të kësaj rëndësie që ka, në Kur’an (9:71), është përshkruar edhe si detyrim që rrjedhë nga vëllazëria fetare. Duke qenë se ka këtë pozitë që ka, atëherë, si institucion, është normuar me rregulla dhe etikë përkatëse, në mënyrë që të parandalohet manifestimi i gabuar i tij, i cili mund të ketë pasojat e veta. Urdhërimi për të mirë dhe ndalimi nga e keqja ka vazhduar si organ shoqëror e shtetëror për shekuj. Me kalimin e kohës, perceptimet e mangëta përkitazi me të, si institucion, filozofi dhe botëkuptim, kanë çuar në aplikimin e gabuar të tij. Është gabuar, përveç tjerash, edhe në raport me prindërit. Ky punim vjen për të treguar aspektet se ku është gabuar me prindërit dhe cilat janë format e miratuara fetarisht për ushtrim të tij në raport me ta. Meqë punimi synon të dokumentojë respektimin e prindërve dhe pozitën e tyre të lartë ligjërisht e historikisht, atëherë metodologjia nga e cila dominohet është ajo përshkruese. Punimin e kam ndarë në tre pjesë, të cilat janë paraprirë me një parathënie, në të cilën është përshkruar problematikën e studimit, qëllimet, rëndësia dhe metodologjia e tij, dhe janë pasuar me një pasthënie, ku janë përshkruar rezultat kryesore të tij.  

 

Fjalët kyçe: respektimi i prindërve, mbajtja e lidhjeve familjare,urdhërimi për të mirë dhe ndalimi nga e keqja, ihtisabi ndaj prindërve, kundërshtimi i prindërve, shkëputja e lidhjeve familjare.

 

HYRJE

Me emrin e All-llahut, Mëshiruesit, Mëshirëbërësit!

Falënderimet i takojnë All-llahut, i Cili urdhëroi që të mos merret për zot askush tjetër përveç Tij si dhe të respektohen prindërit, ndërsa lavdërimet, paqja dhe bekimet qofshin për të Dërguarin e Tij, i cili porositi për mirësjellje me prindërit, të gjallë e të vdekur!

Respektimi për prindërit në Islam ka qenë dhe mbetet vlerë dhe moral me të cilin myslimanët mburren para njerëzimit. Pozita që i është dhënë prindërve në Islam është e papërsëritur në historinë fetare, morale e legjislative të njerëzimit. Kjo ka bërë që dijetarë dhe thirrës myslimanë[1] me kohë këtë vlerë, krahas vlerave tjera që shpërfaqin mirësitë e Islamit, ta fusin në kuadër të arsenalit predikues fetar, respektivisht ta vënë në funksion si element joshës dhe tërheqës për pranimin e fesë nga jomyslimanët.

Edhe pse bukuri prej bukurive të fesë, ky moral, për shkak të veprimeve të pamençura dhe të pamenduara mirë të disa besimtarëve të rinj, është përbaltur paksa. Këta të rinj, të mbërthyer nga entuziazmi dhe të verbëruar nga injoranca, kanë dhënë shembuj të këqij për sjelljet e tyre me prindër, duke vënë në pikëpyetje, jo vetëm këtë moral, por moralin islam në tërësi. Sjelljet e tyre të pamatura, që u kthyen në skena tragjike para syve të botës mbarë, ku prindit nuk i kursehej madje as jeta, njollosën këtë moral me të cilin krenohemi.

Problematika e studimit

Këto veprime të shëmtuara të këtyre të rinjve kanë krijuar një konfuzion pasi që ata i janë referuar fesë. Për brutalitetin dhe arrogancën e tyre kanë dëshmuar me tekste eftare. Në fakt, ata i kanë interpretuar në shpërputhje me kriteret e parapara dhe i kanë aplikuar në kundërshtim me rregullat dhe etikën fetare, por kjo, megjithatë, ka patur efektin e vet negativ. Janë ngritur shumë shqetësime nëse kanë të bëjnë me Islamin këto interpretime dhe veprime dhe nëse ka lajthitje në mënyrën e kuptimit dhe interpretimit të teksteve fetare për urdhërimin për të mirë dhe ndalimin nga e keqja.

Pyetjet hulumtuese

Për ta dëshmuar se sa të shpifura janë metodat e tyre, në njërën anë, dhe për të ofruar konceptin autentik islam përkitazi me urdhërimin e prindërve për të mirë dhe ndalimin e tyre nga e keqja,  i jam referuar një mori pyetjesh hulumtuese, si:

1)      Cila është pozita e prindërve në fe dhe çfarë na urdhërojnë Kur’ani dhe Sunneti për prindërit?

2)      A urdhërohen prindërit për të mirë dhe a ndalohen nga e keqja?

3)      Nëse po, atëherë cilat janë mënyrat, rregullat dhe etika e kërkuar fetarisht për ta bërë një gjë të tillë?

4)      A bëjnë prindërit përjashtime nga rregullat e përgjithshme të urdhërimit për të mirë dhe ndalimit nga e keqja?

Qëllimet e punimit

Punimi, në radhë të parë, mëton të konfirmojë pozitën e lartë dhe të respektueshme të prindërve në fe, sikur që i ka vënë vetes për qëllim që të përshkruajë rregullat fetare që kanë të bëjnë në mënyrë ekskluzive me prindërit dhe institucionin e urdhërimit për të mirë dhe ndalimit nga e keqja.

Rëndësia e punimit

Punimi, ka një rëndësi të veçantë, pasi që ofron një koncept të kompletuar dhe të argumentuar të respektimit të prindërve, sikur që sjellë në mënyrë të shoshitur, argumentuar dhe thjeshtësuar rregullat dhe etikën e urdhërimit të prindërve për të mirë dhe ndalimit të tyre nga e keqja. Ai zhdukë dhe flakë çdo keqkuptim apo përshtypje të gabuar përkitazi me moralin dhe etikën në raport me prindërit, gjëra këto që mund të jetë krijuar si shkak i bindjeve dhe sjelljeve të gabuara të disa prej muslimanëve.  

Punimi ka dhe një rëndësi tjetër pasi që, të paktën aq sa kam njohuri, është i pari i llojit të vet në gjuhën shqipe, duke ndikuar kështu në mbushjen e një boshllëku në literaturën fetare shqipe.  

Studime paraprake

Studime të mëhershme, në formë të veçantë, nuk ka patur. Janë dijetarë të hershëm, si p.sh. Imamët Ebu Hamid Gazaliu në ‘Ihjauulumi-d-Din’, Maverdi në ‘El-ahkam es-sultanijjeh’, Ibn Tejmije në ‘El-hisbetufi-l-Islam’ ata që kanë shtjelluar imazhe dhe aspekte të kësaj teme por në formë të përgjithshme, implicite, aluduese dhe, faktikisht, sipërfaqësore. Kjo mbase vetëm për shkaqe akademike dhe jo si problem shoqëror, siç ka lindur nevoja ta trajtojmë ne. Me sfond të kësaj të fundit është trajtuar nga Dr. FadëlIlahi në librin e tij ‘El-Ihtisabuala-l-validejni, meshruijjetuhu ve derexhatuhu ve adabuhu’, i cili i është referuar këtyre burimeve, duke na ofruar një material të shtjelluar bukur dhe qartë. Ai, padyshim, ka meritat për hapjen e këtij shtegu.

Krahas këtij libri është edhe libri i AbdulHamidBilalit ‘Fikhu-d-Da’vetifiinkari-l-munker’, i cili sjell detaje të përmbledhura dhe të rëndësishme përkitazi me rregullat dhe mënyrën e ndalimit të së keqes por duke mos e trajtuar në mënyrë eksplicite apo duke mos e trajtuar fare çështjen e ndalimit të prindërve nga të këqijat.

Sido që të jetë, nga librat në fjalë dhe libra të tjerë, që gjatë shtjellimit do t’i referohemi, kam përfituar, qoftë në kuptim të drejtpërdrejtë të formësimit të idesë dhe konceptit, qoftë në kuptim të tërthortë, duke përfituar nga rregullat e shpjeguara përkitazi me urdhërimin për të mirë dhe ndalimin nga e keqja.

Metodologjia

Për ta shtjelluar temën në fjalë, kam aplikuar metodologjinë deskriptive. Punimi është teorik dhe për këtë i jam referuar fillimisht teksteve nga Kur’ani dhe Sunneti, pastaj punimeve të hershme dhe bashkëkohore, duke adresuar thëniet, citatet dhe mendimet tek autorët ose burimet më të afërta.

Skema e punimit

Punimin e kam ndarë në dy pjesë:

1)      Pjesën e parë e kam rezervuar për respektimin e prindërve nga perspektiva autentike islame, si një hallkë lidhëse ndërmjet konceptit dhe aplikimit të tij.

2)      Ndërsa pjesën e dytë ia kam dedikuar tërësisht konceptit el-ihtisab,mënyrave dhe etikës së urdhërimit të prindërve për të mirë si dhe ndalimit të tyre nga e keqja.

All-llahun e lus që këtë angazhim dhe përkushtim të ma pranojë si vepër të mirë dhe t’i begatojë me shpërblimin e saj prindërit e mi! Për çdo të qëlluar, e falënderoj All-llahun, për çdo gabim e lëshim, e lus All-llahun të më falë!

 

Dr. Sedat ISLAMI

 

 

 

 

 

I. RESPEKTI PËR PRINDËRIT NË KUR’AN, SUNNET DHE HISTORINË ISLAME

1. KUR'ANI PËR RESPEKTIMIN E PRINDËRVE

1.1. Porosia hyjnore për mirësjellje me prindërit

Në Kur’an gjejmë disa citatet të cilat na obligojnë të jemi të sjellshëm me prindërit tanë. Kështu, në kaptinën En-Nisa, ajeti 36, All-llahu na urdhëron:“Adhuroni Allahun dhe mos i shoqëroni Atij asgjë (në adhurim); silluni mirë me prindërit,...” [En-Nisa: 36][2]

Në kaptinën El-En’amë, ajeti 151, All-llahu na urdhëron:“(Thuaju: “Ejani t’ju lexoj çfarë ju ka urdhëruar Allahu:...) që të silleni mirë me prindërit;...” [El-En’amë: 151][3]

Çfarë nënkupton mirësjellja me prindërit?

Nëse i kthehemi komentimit të ajeteve të cituara sipër, do të gjejmë domethënie madhështore të respektimit të prindërve.Xhessasi, fillimisht, shpjegon se bëhet fjalë për mirësjellje të obliguar nga All-llahu.[4] Në këtë aludon edhe FahruddinRrazi.[5]HasanBasriu mendon se bamirësia ndaj prindërve nënkupton të shpenzosh për ta atë që e posedon dhe të përfillësh urdhrat e tyre për aq kohë sa urdhrat nuk paraqesin mëkat ndaj All-llahut.[6]Imam Kurtubiu, në komentim të këtij ajeti, respektivisht mirësjelljes me prindërit, shpjegon imazhe më të shumta të formave se si manifestohet në praktikë. Thotë se mirësjellja nënkupton ‘bamirësinë ndaj tyre, ruajtjen dhe mbrojtjen e tyre, përfilljen e urdhrave të tyre, lirimin nga robëria (nëse janë në të), dhe heqjen dorë nga pushteti ndaj tyre.’[7]Begaviu shpjegon se krahas bamirësisë hyn edhe dhembshuria dhe ana emocionale.[8] Ngjashëm kanë shpjeguar edhe Imamët XhelaluddinMehal-liu dhe XhelaluddinSujuti.[9]AbduRrahman bin Nasir Es-Sa’di në shpjegimin e tij përmbledh të drejta morale dhe materiale. Thotë: ‘Silluni mirë ndaj prindërve me fjalë të mira, me ligjërim të butë, me vepër të bukur duke përfillur urdhrat e tyre dhe shmangur ndalesave të tyre, duke shpenzuar për ta, duke respektuara ata që kanë lidhje me ta, qoftë nga lidhja e drejtpërdrejtë (farefisi), qoftë nga lidhja jo e drejtpërdrejt (miqësia e shoqëria).’[10]

Siç mund të shihet, respektimi i prindërve nuk përkufizohet në një fushë ose aspekt obligimesh. Fajruzabadi mendon se mirësjellja me prindërit nënkupton pafundësi në respektim të tyre.[11]

Pra, të mos kufizohesh vetëm në një ose dy forma, porse ta shndërrosh respektimin e tyre në art, në jetë, në gjithçka të bukur. Në Kur’an, duke na u ofruar limite dhe kufij që nuk guxojmë t’i shkelim kur është në pyetje respektimi i prindërve, na ofrohen në fakt hapësira gjigante dhe mundësi të rralla të jetësimit të shembujve më të lartë dhe më brilant të respektimit të tyre. Ja çfarë më konkretisht dua të them: Thotë All-llahu: “Zoti yt ka urdhëruar, që të mos adhuroni askënd tjetër përveç Atij dhe, që të silleni mirë me prindërit. Nëse njëri prej tyre ose të dy arrijnë pleqërinë te ti, mos u thuaj atyre as “uh!”, mos i kundërshto, por drejtoju atyre me fjalë respekti. 24. Lësho para tyre krahët e përuljes prej mëshirës dhe thuaj: “O Zoti im, mëshiroji ata, ashtu siç më kanë rritur, kur unë isha i vogël!”.” [El-Isra: 23-24]

Në ajet limit që nuk guxon të shkelet është thënia: ‘of’,[12] që nënkupton se çdo gjë më e madhe se kjo thënie është mëkat. Hasani, i biri i Aliut [radijAll-llahu anhuma] transmetohet të ketë thënë: Po të kishte diç nga kundërshtimi i prindërve që është dhe më i vogël se thënia ‘uh’, All-llahu do ta ndalonte.[13]

Së këndejmi, mund të themi se respektimi i prindërve përfshin atë që është shpirtërore, emocionale, etike dhe materiale. Shpirtërore, sepse është punë besimi respektimi i tyre; emocionale, sepse duhet patur kujdes që të mos lëndohen emocionalisht, siç do të shpjegojmë më poshtë; etike, sepse duhet përzgjedhur fjalë se si flet dhe si iu drejtohesh atyre; materiale, sepse duhet shpenzuar për prindërit.

1.2. Respektimi për prindërit në pozitë me adhurimin për All-llahun

Ibni Kethiri në komentim të këtij ajeti (dhe të ajetit 151 nga kaptina El-En’amë) thotë se jo rrallë All-llahu i Madhëruar sjell paralel adhurimin për Të me respektimin për prindërit, si fjala vjen në ajetet:“...Ne i thamë atij: “Bëhu falënderues ndaj Meje dhe prindërve të tu!...” [Llukman: 14]; “Zoti yt ka urdhëruar, që të mos adhuroni askënd tjetër përveç Atij dhe, që të silleni mirë me prindërit....” [El-Isra: 23][14]

Ibni Abbasi [radijAll-llahu anhuma], duke iu referuar ajetit të 14-të nga kaptina Lukman, thotë se kush falënderon All-llahun ndërsa nuk falënderon prindërit, nuk i pranohet, sepse këto gjëra janë të lidhura ndërmjet vete. Kjo ngase në Kur’an, në tre kaptina, kanë ardhur paralel tre palë gjërash, që nuk pranohen nëse ndahen nga njëra tjetra:

-          respektimi i All-llahut dhe respektimi i të Dërguarit [sal-laAll-llahu alejhi ve sel-lem] (Et-Tegabun: 12),

-          falja e namazit dhe dhënia e zekatit (El-Bekare: 43) dhe

-          kjo për falënderimin e All-llahut dhe falënderimin e prindërve (Lukman: 14).[15]

1.3. Motive të respektimit

1)       

Përfillja e urdhrit të Zotit

2)       

Prindërit janë shkaku i ekzistimit tonë

3)       

Mirësjellja e tyre me ne na obligon që të jemi të mirësjellshëm me ta

 

1.4. Respektimi i prindërve, pavarësisht fesë së tyre, dhe pika ku nuk respektohen prindërit

Respekti për prindërit lidhet, në radhë të parë, me lidhjen biologjike. Kjo nënkupton se respekti për prindërit nuk bie as atëherë kur ata nuk janë fare besimtarë/muslimanë. Limit është vetëm ajo që parasheh respekti. Më qartë, nëse prindërit na urdhërojnë për gjëra që feja na i ndalon, atëherë nuk i respektojmë në përfilljen e urdhrit në fjalë, ndërsa respekti vazhdon. Thotë All-llahu:“Ne e kemi urdhëruar njeriun, që të sillet mirë me prindërit e vet dhe: “Nëse ata të nxisin ty që të më shoqërosh Mua (në adhurim) atë, për të cilin ti nuk di asgjë, atëherë mos i dëgjo ata.” Tek Unë do të ktheheni të gjithë e do t’ju lajmëroj për gjithçka që keni bërë.” [El-Ankebut: 8]; “Nëse ata orvaten, që të më shoqërosh Mua (në adhurim) diçka, për të cilën ti nuk ke dijeni, mos i dëgjo, por sillu mirë me ata në këtë jetë dhe ndiq rrugën e atij që drejtohet tek Unë me devotshmëri; pastaj, tek Unë do të ktheheni dhe Unë do t’ju lajmëroj për atë që keni bërë.” [Llukman: 15]

Në këto dy ajete flitet për respektimin e prindërve jomyslimanë. All-llahu urdhëron të kemi respekt për prindërit, të sillemi butë me ta, t’i nderojmë dhe ta çojmë në vend fjalën e tyre, por me kusht që urdhri apo fjala e tyre të mos jetë diç që feja e ndalon, siç përmendet p.sh. idhujtaria në ajet.

Pra, nëse prindërit të urdhërojnë në këtë gjë, madje edhe nëse insistojnë,[16] mos i respekto vetëm në këtë, ndryshe, vazhdo të sillesh mirë me ta duke shpresuar në shpërblimin e All-llahut. Ky ajet, siç përmend Ibn Kethiri,[17] ka zbritur për nënën e Sa’dit, e cila dëshironte që i biri të mos bëhej mysliman. Madje, e kishte kërcënuar se nëse nuk e braktiste fenë e re, ajo nuk do të hante derisa të vdiste, duke dashur që kështu ta godiste turpi Sa’din. Ky i fundit, me gjithë respektin e madh që kishte për nënën, kishte vazhduar të qëndronte në fenë e tij. Si konfirmim për qëndrim të duhur dhe të pranuar, All-llahu kishte shpallur këtë ajet.

Pra, prindërit nëse na urdhërojnë që të bëjmë mëkat, nuk respektohen, por respektimi ka të bëjë vetëm me mos çuarjen në vend të urdhrit të ndaluar, ndryshe, pas kësaj respekti për gjërat tjera vazhdon. Madje, edhe mos çuarja në vend e urdhrit të ndaluar nuk duhet të manifestohet me sjellje të keqe. Rast konkret të kësaj do të shohim në hadithe, në pjesën që vijon.

2. SUNNETI PËR RESPEKTIMIN E PRINDËRVE

 

2.1. Respektimi i prindërve, pozita dhe mirësitë

 

1)      Kënaqësia e All-llahut në kënaqësinë e prindërve

I Dërguari i All-llahut [sal-laAll-llahu alejhi ve sel-lem] ka thënë:

Kënaqësia e Zotit është në kënaqësinë e prindit (babait) dhe hidhërimi i Zotit është në hidhërimin e prindit.”[18]

Ky hadith, ndonëse tekstualisht përmend babanë, ai përfshinë dhe nënën, madje edhe më parë se vet babanë.[19]

 

2)      Mirësjellja e prindërve nuk kompensohet me asgjë

Prindërit kanë pozitë shumë të lartë. Njeriu, pavarësisht angazhimit në përmbushjen e kërkesave dhe nevojave të prindërve, asnjëherë nuk mund ta kompensojë atë që prindërit kanë bërë për të. Ibn Umeri [radijAll-llahu anhuma] kishte parë një jemenas që bartte nënën e tij në shpinë gjatë tavafit. Njeriu iu drejtua Ibni Umerit:O biri i Umerit, a mendon se kam kompensuar mundin e nënës sime?Ibn Umeri iu përgjigj: Jo, madje as edhe një dhimbje të vetme gjatë kohës kur të lindi ty.[20]

 

3)      Respektimi i prindërve prej veprave më të mira

Ibn Mes’udi [radijAll-llahu anhu] transmeton:“E kam pyetur Profetin:Cila vepër është më e dashur tek All-llahu?Tha: Namazi në kohën e vet.Pastaj cila?- pyeta.Tha: Mirësjellja me prindërit.Pastaj cila?Tha: Xhihadi në Rrugën e All-llahut.”[21]

 

4)      Jeta e lumtur dhe e gjatë

Respektimi i prindërve është vepër e cila të dhuron lumturi dhe jetëgjatësi. I Dërguari i All-llahut [sal-laAll-llahu alejhi ve sel-lem] ka thënë:“Asgjë nuk e largon caktimin e Zotit përveç duasë, sikur që nuk e zgjat jetën asgjë tjetër përveç mirësjelljes.”[22]

Për shtimin e jetës disa dijetarë kanë thënë se për qëllim është shtim konkret, pra zgjatja e viteve të jetës, derisa të tjerë mendojnë se për qëllim është begatia dhe mirësitë në jetë.[23]

 

5)      Largim të pikëllimit dhe rrugëdalje nga problemet

Kushdo që ka lexuar hadithin e tre vetave që nata i zuri në rrugë dhe u strehuan në shpellë për ta bërë gjumin,[24] e kupton se sa e rëndësishme është mirësjellja me prindërit. Ata ngelën të ngujuar në shpellë dhe vendosën që ta lusnin All-llahun me veprat e mira që kanë bërë. Të tre përzgjodhën nga një vepër. Njëri përzgjodhi mirësjelljen me prindër. Lutjet u pranuan, duke dëshmuar indirekt se edhe ato vepra ishin pranuar dhe se ishin vepra me shpërblim.

 

6)      Hyrja në Xhennet

Imam Ahmedi dhe Ibn Maxheh shënojnë se MuavijeSulemiu kishte kërkuar leje nga i Dërguari i All-llahut për të marrë pjesë në xhihad me të. Ai e urdhëroi që të kthehej tek nëna dhe të sillej mirë me të. Meqë insistonte, ai [sal-laAll-llahu alejhi ve sel-lem] i tha:“Mjerë për ty, mos iu ndaj këmbës së saj sepse aty është Xhenneti!”[25]

Sehaviu ka thënë se modestia me nënat është shkak për të hyrë në Xhennet ndërsa Sindi thotë se në hadith Xhenneti, në mënyrë figurative, ka ardhur sikur diç që është në pronësi të nënës, e cila qëndron e ulur mbi të. Ti nuk mund të marrësh asgjë prej saj pa pëlqimin e saj.[26]

2.3. Imazhe të respektimit

 

1)      Të folurit me fjalë të mira e të buta

Ibn Umeri i kishte thënë Tajsale bin Mejjasit: ...A ke frikë Xhehennemin dhe a ke dëshirë të hysh në Xhennet?Po- ia kishte kthyer.Po prindërit i ke gjallë?- e pyeti.E kam vetëm nënën- ia ktheu.Tha Ibn Umeri: Pasha All-llahun, nëse i drejtohesh me fjalë të buta dhe e ushqen do të hysh në Xhennet përderisa nuk ke bërë mëkate të mëdha.[27]

 

2)      Dhënia përparësi nënës në respekt

Respekti i nënës vihet para respektit për babanë, edhe pse kjo në asnjë rrethanë nuk interpretohet si mungesë respekti për këtë të fundit. Argument për këtë është hadithi i Ebu Hurejre i shënuar nga Buhariu e Muslimi:Erdhi një njeri tek i Dërguari iAll-llahut [sal-laAll-llahu alejhi ve sel-lem] dhe tha: O i Dërguari i All-llahut: Kush nga njerëzit meriton më së shumti shoqërimin tim të mirë?Tha: Nëna.Pastaj kush?- pyeti njeri.Tha: Nëna.Pastaj kush?- pyeti.Tha: Nëna.Pastaj kush?- pyeti.Tha: Babai.Arsyeja, siç shpjegon Imam Neveviu, se përse i është dhënë përparësi nënës qëndron në lodhjet e saj në bartjen, lindjen dhe përkujdesjen për të.[28]

 

3)      Tua kthesh gëzimin siç ua ke shkaktuar mërzinë

Nëse njeriu i shkakton një mërzi prindërve, atëherë duhet të bëjë diç që tua largojë atë dhe tua kthejë gëzimin. Ebu Davudi, Ibn Maxheh dhe Nesaiu transmetojnë se një njeri kishte ardhur për tu besatuar për hixhretin ndërsa i kishte lënë prindërit duke qarë. I Dërguari i All-llahut [sal-laAll-llahu alejhi ve sel-lem] i tha: “Kthehu tek ata dhe kthejua buzëqeshjen ashtu sikur që i bëre të qajnë.”[29]

 

4)      Shpenzimi për ta

Në shpjegim të hadithit “Ti dhe pasuria jote jeni të babait tënd[30], dijetarë myslimanë kanë përmendur se fëmija jo vetëm që është i obliguar të furnizojë prindërit në rast se ata qëndrojnë keq materialisht porse prindit i lejohet që, nëse fëmija refuzon ndërsa ai ka nevojë, të merr nga pasuria e tij pa lejen paraprake të fëmijës.[31]

 

5)      Durimi në respektimin e tyre

Në Sunnet gjejmë porosi që në raport me prindërit të durojmë, qoftë edhe nëse dëmtohemi fizikisht e materialisht. Imam Ahmedi transmeton porosinë që i Dërguari i All-llahut [sal-laAll-llahu alejhi ve sel-lem] i kishte dhënë Muadh bin Xhebelit [radijAll-llahu anhu], në të cilën, përveç tjerash, i kishte thënë: “...dhe mos i kundërshto prindërit, edhe nëse të rudëzojnë ta braktisësh familjen dhe pasurinë tënde...”[32]

Siç shpjegojnë dijetarët, hadithi ka ardhur në formë metaforike, duke dashur të na bëjë me dije se prindërit, edhe nëse të urdhërojnë për diç shumë me rëndësi dhe që ka vlerë e peshë tek ti, atëherë jepe për ata dhe respektoji.[33]

 

6)      Respektimi i tyre pas vdekjes

Respektimi për prindërit nuk ndalet me vdekjen e tyre. Ai vazhdon edhe pas vdekjes, dhe këtë në format në vijim:

-          Lutja dhe kërkimfalja për ta.

-          Dhënia lëmoshë për shpirtin e tyre

-          Respektimi i miqve dhe dashamirëve të tyre që janë gjallë

2.3. Trajtimi i prindërve jobesimtarë

 

1)      Nuk lejohet imponimi i fesë

Nuk i lejohet një myslimani që t’ia imponojë fenë prindërve të tij. Ajo që duhet të bëjë është që të lutet për udhëzimin e tyre. Dëshminë më të qartë e kemi nga Ebu Hurejre [radijAll-llahu anhu], i cili shkoi tek i Dërguari i All-llahut [sal-laAll-llahu alejhi ve sel-lem] t’i ankohej për nënën e tij se megjithëqë ai dëshironte ta pranonte Islamin, ajo refuzonte. Ai i tha: “Lute All-llahun për të!” Ebu Hurejre u lut dhe nëna e tij, siç vazhdon hadithi, e pranoi Islamin.[34]

 

2)      Mbajtja e lidhjeve në bazë të asaj që përcakton afërsia familjare

Bazë për mbajtjen e lidhjeve me prindërit është aspekti biologjik. Edhe nga Kur’ani mësuam se prindërit duhen respektuar, edhe nëse nuk janë të së njëjtës fe me ne.

 

3)      Mirësjellja

Profeti [sal-laAll-llahu alejhi ve sel-lem] ka porositur që të respektohen prindërit, pavarësisht se çfarë feje kanë.  Një rast konkret e kemi me Esmën, e cila rrëfen të ketë kërkuar leje nga Profeti [sal-laAll-llahu alejhi ve sel-lem] për nënën e saj, e cila, ndonëse ishte ende jomyslimane, kishte shfaqur dëshirë të ishte në lidhje me vajzën e saj, pra Esmën. Ai i kishte thënë: “Po, mbaji lidhjet me nënën tënde![35]

2.4. Mos dëgjueshmëria ndaj prindërve, manifestimi dhe pesha e mëkatit

 

1)      Mëkat prej mëkateve më të mëdha

Kundërshtimi i prindërve është prej mëkateve më të mëdha. Ebu Bekrete [radijAll-llahu anhu] transmeton:Kemi qenë tek i Dërguari i All-llahut [sal-laAll-llahu alejhi ve sel-lem], kur tha: A t’iu rrëfej për mëkatet më të mëdha?- dhe e përsëriti tre herë. Thamë: Po, gjithsesi, o i Dërguari i All-llahut!Tha: T’i përshkruash shok All-llahut, t’i kundërshtosh prindërit dhe të shpifësh...”[36]

 

2)      Mëkat me dënim të përshpejtuar

Kundërshtimi i prindërve është prej mëkateve që kanë dënim të përshpejtuar. Ebu Bekrete [radijAll-llahu anhu] transmeton se i Dërguari i All-llahut [sal-laAll-llahu alejhi ve sel-lem] ka thënë:“Nuk ka mëkate që meritojnë t’iu përshpejtohet dënimi në këtë botë, krahas dënimit që iu ruhet për botën tjetër, sikur padrejtësia dhe shkëputja e lidhjeve familjare.”[37]

 

3)      Privimi nga mëshira e All-llahut

Kundërshtari i prindërve në Ditën e Llogarisë do të ngelë i privuar nga mëshira e All-llahut. I Dërguari i All-llahut [sal-laAll-llahu alejhi ve sel-lem] ka thënë:“All-llahu i Madhëruar nuk do t’i shikojë tre veta në Ditën e Llogarisë: kundërshtarin e prindërve, gruan që imiton meshkujt dhe dejjuthin (atë që pranon të keqen në shtëpi)...”[38]

2.5. Kufiri i respektit për prindërit

 

1)      Nuk ka respekt në mëkat

Ashtu sikur në Kur’an, edhe në Sunnet është përshkruar kufiri ku mbaron respekti për prindërit. Ky kufi ka të bëjë me ndalesat e All-llahut. Nëse prindërit e urdhërojnë fëmijën për diç të gabuar, atëherë nuk është mëkat për këtë të fundit që të mos e çojë në vend fjalën e tyre, ngase:“Nuk ka respekt për krijesën nëse të urdhëron t’i bësh mëkat Krijuesit.”[39]

Nëse prindërit të urdhërojë t’i bësh mëkat All-llahut, atëherë, referuar këtij hadithi, nuk respektohet fjala e tyre.[40]

 

 

II. IHTISABI NDAJ PRINDËRVE

 

1. KONCEPTI I IHTISABIT NË TË DREJTËN FETARE

 

1.1. DOMETHËNIA ETIMOLOGJIKE DHE TERMINOLOGJIKE E TERMIT EL-IHTISAB

1.1.1. Domethënia etimologjike

El-Ihtisab gjuhësisht mund të ketë njërin prej katër domethënieve:

-          Kërkimin e shpërblimit[41]

-          Ndalimin e të keqes[42]

-          Provimin dhe testimin[43]

-          Menaxhimin dhe administrimin efektiv[44]

1.1.2. Domethënia terminologjike

Në terminologji, i pari që konsiderohet të ketë dhënë një definicion për Ihtisabin është Maverdi në librin e tij të njohur El-ahkam es-sultanijje, ku thotë: ‘El-Hisbe është: Urdhërimi për të mirën kur të paraqitet braktisja e saj dhe ndalimi nga e keqja kur të paraqitet veprimi i saj.’[45]

Me kalimin e kohës janë dhënë definicione të shumta e të ndryshme, sidomos kur el-hisbe ka pësuar zhvillim strukturor si organ i shtetit. Muhammed El-Mubarek në librin e tij ‘Ed-deuletu ve nidhamu-l-hisbeti inde Ibni Tejmije’ thotë se El-Hisbeh është Mbikëqyrje administrative që organizohet nga shteti nëpërmjet nëpunësve të veçantë...[46] Si organ të këtillë e sheh edhe Dr. Suud bin Ferhan Muhammed El-Hablani El-Anzi, i cili Hisben e përcakton ndërmjet të qenit mbikëqyrje individuale apo shoqërore dhe mbikëqyrje shtetërore.[47]

Është evidente se gjatë përshkrimit të definicioneve janë marrë dhe nuk janë marrë parasysh elemente të caktuara të konceptit të Hisbes, ose është anuar kah një mendim dhe në bazë të tij edhe është dhënë definicioni. Prof. BereketbintMudif definicionin e Maverdit e sheh si më të mirin dhe më të përmbledhurin.[48] Megjithëkëtë, Dr. Abdullah bin Muhammed Abdullah ka dhënë një definicion që, për nga mënyra e formulimit, duket më i qartë dhe më përmbledhës, ndonëse nuk është larg atij të Maverdit. Pas analizimit të një sërë definicionesh, Dr. Abdullahu ofron këtë definicion: ‘Pushtet i deleguar nga feja ose i ngarkuar nga prijësi (shteti), i cili i jep njeriut autoritetin të ushtrojë urdhërimin për të mirën kur të paraqitet braktisja e saj dhe ndalimin nga e keqja kur të paraqitet veprimi i saj, si dhe të ndëshkojë kundërshtarët (shkelësit e rendit dhe ligjit) në përputhje me normat fetare dhe kompetencat e tij.’[49]

Bazuar në definicionet që përshkruam, Ihtisabi përbëhet nga dy gjëra kryesore:

1)      Urdhërimi për të mirë, dhe

2)      Ndalimi nga e keqja.

Çfarë synohet me të mirën dhe me të keqen?

E mira’ është një emër i përgjithshëm që nënkupton çdo vepër të mirë, qoftë adhurim për All-llahun, përfillje të porosive profetike, bamirësi ndaj robërve të All-llahut, duke përfshirë këtu çdo gjë që është urdhër nga All-llahu dhe çdo gjë që feja na ka nxitur ta veprojmë. Me një fjalë, është vet feja. Ndërsa ‘e keqja’ përfshin çdo bindje, thënie, vepër që All-llahu dhe i Dërguari i Tij e kanë urryer e refuzuar.[50]

 

1.2. VLERA E URDHËRIMIT PËR TË MIRË DHE NDALIMIT NGA E KEQJA

1.2.1. Vlera e urdhërimit për të mirë dhe ndalimit nga e keqja

Urdhërimi për të mirë dhe ndalimi nga e keqja është imazhi identifikues i këtij ummeti. All-llahu kështu e përshkruan ummetin e Muhammedit në Kur’an: “Ju jeni populli më i mirë i dalë për njerëzimin: (sepse) ju urdhëroni që të bëhen vepra të mira, i ndaloni të këqijat dhe besoni Allahun...” [AliImran: 110]

Ibn Kethiri duke e komentuar këtë ajet vë në spikamë se ummeti islam janë më të mirët për shkak se janë më të dobishmit për njerëzit dhe se më e mira që iu bëhet njerëzve është urdhërimi për të mirë dhe ndalimi nga e keqja.[51]

Ummeti islam, duke qenë se kanë këtë mirësi, janë të detyruar që ta ushtrojnë urdhërimin për të mirë dhe ndalimin nga e keqja. Ja çfarë urdhëron All-llahu:“Le të dalë prej jush një grup që të thërrasë për në mirësi, të urdhërojë për vepra të mira e të ndalojë prej veprave të shëmtuara! Këta njerëz do të jenë të shpëtuarit.” [AliImran: 104]

Qëllimi nga ky ajet është që të jetë një grup që merren me urdhërimin për të mirë dhe ndalimin nga e keqja, ndryshe, të gjithë janë të obliguar sipas mundësive që kanë.[52]

Urdhërimi për të mirë dhe ndalimi nga e keqja nuk janë shufër hekuri e kamxhik; janë para çdo gjëje elemente me të cilat ruhet shoqëria dhe vlerat e mirëfillta brenda saj. Njeriu mund të ambientohet me antivlera dhe është pikërisht feja ajo që e çliron nga presioni dhe shtypja  e këtyre antivlerave njeriun duke e transferuar në ambientin e vlerave të mirëfillta. Ky, njëherësh, është prezantuar edhe si fakt logjik për konfirmimin e nevojës dhe obligimit për urdhërimin për të mirë dhe ndalimin nga e keqja.[53] Kur’ani këtë organ e sjell si mjet me të cilin garantohet jetëgjatësia e vëllazërisë fetare.[54] Thotë All-llahu:“Besimtarët dhe besimtaret janë miq për njëri-tjetrin. Ata urdhërojnë që të bëhen vepra të mira dhe i ndalojnë të këqijat;...” [Et-Teube: 71]

Urdhërimi për të mirë dhe ndalimi nga e keqja, siç shpjegoi Ibn Kethiri, është gjëja më e mirë që i ofrohet njerëzimit, sepse ta shpëtosh dikë nga zjarri i Xhehennemit, është më me rëndësi se çdo gjë tjetër. Nga këtu, Muhammedi [sal-laAll-llahu alejhi ve sel-lem] ushtrimin e këtij institucioni brenda shoqërisë muslimane e ka përshkruar si lëmoshë rrjedhëse,[55] pra si diçka që të sjell shpërblim të përhershëm, sepse udhëzimi i dikujt në të vërtetën është fitimi më i madh në fe që mund të realizosh.[56]

1.2.2. Rreziku i anashkalimit të urdhërimit për të mirë dhe ndalimit nga e keqja

Urdhërimi për të mirë dhe ndalimi nga e keqja është organ që siguron mirëqenien e popullit. Largimi i tij paraqet rrezik me potencial shkatërrues për shoqërinë. Profeti Muhammed [sal-laAll-llahu alejhi ve sel-lem] duke dashur të na e shpjegojë këtë rrezik, merr shembullin e një anije me udhëtarë, një pjesë e të cilëve të vendosur poshtë, duke mos dashur të pengojnë ata që janë sipër, duan të hapin një vrimë poshtë në anije që të marrin ujë për nevojat e tyre. nëse këta që janë sipër i lejojnë, atëherë anija fundoset e kështu fundosen të gjithë.[57] Nëse urdhërimi për të mirë dhe ndalimi nga e keqja mungojnë në shoqëri, atëherë shkatërrohen të gjithë. Është ajo e keqja që e godet shoqërinë në përgjithësi e përmendur në Kur’an[58] dhe Sunnet.[59]

Për këtë shkak, janë mallkuar ata që kanë braktisur këtë organ dhe kanë pajtuar me të keqen.“Ata izraelitë që ishin mohues, u mallkuan me gjuhën e Dautit dhe të Isait, të birit të Merjemes, për shkak se kundërshtonin, shkelnin çdo kufi 79. dhe nuk e ndalonin njëri-tjetrin të bënin vepra të këqija. Eh, sa të shëmtuara ishin veprat që bënin ata!” [El-Maide: 78-79]

 

1.3. RREGULLA TË PËRGJITHSHME TË IHTISABIT

1.3.1. Baza fetare e Ihtisabit

Ihtisabi, si organ, është konfirmuar me tekste nga Kur’ani, Sunneti, konsensusi i dijetarëve muslimanë dhe arsyeja. Imam Neveviu duke folur për largimin e të keqes thotë: ‘...Ndalimi nga e keqja është urdhër me konsensus të ummetit. Kur’ani, Sunneti dhe konsensusi janë unanimë sa i përket obligimit të urdhërimit për të mirë dhe ndalimit nga e keqja...’ [60]

Në vazhdim disa dëshmi ilustruese për Ihtisabin dhe pozitën e tij në fe.

Sa i përket Kur’anit, si dëshmi ilustruese, do të përmendim ajetin që e cituam sipër:“Le të dalë prej jush një grup që të thërrasë për në mirësi, të urdhërojë për vepra të mira e të ndalojë prej veprave të shëmtuara! Këta njerëz do të jenë të shpëtuarit.” [AliImran: 104]

Sa i përket Sunnetit, si dëshmi do të përmendim hadithin e Ebu Seid el-Hudrij: “Kush sheh ndonjë të keqe, atëherë le ta largojë me dorën e tij, nëse nuk mundet, atëherë me gjuhën e tij, e nëse as kështu nuk mundet, atëherë me zemrën e tij dhe kjo është grada më e ultë e besimit (në ndalimin/largimin e së keqes).” [Transmeton Muslimi.]

Sa i përket konsensusit, atë e kanë përcjellë dijetarë të shumtë, si: Imam Gazaliu, Imam Neveviu, Ibn Abdul Berr-rri, Ibn Atijje, Kurtubiu, Alusi, Sheukani, Ibn Hazmi, Xhuvejni, etj.[61]

Ihtisabi është konfirmuar si nevojë shoqërore edhe nëpërmjet logjikës. Nëse trupi i sëmurë ka nevojë të mjekohet, ndryshe sëmundja e përfshin tërë trupin edhe e shkatërron atë, atëherë edhe shoqëria ka nevojë të kurohet nëpërmjet urdhërimit për të mirë dhe ndalimit nga e keqja.[62]

1.3.2. Norma fetare e Ihtisabit

Ihtisabi është obligim, të cilin askush prej dijetarëve muslimanë nuk e ka vënë në pikëpyetje, sepse, siç përmendëm, ai është vërtetuar me Kur’an, Sunnet dhe konsensus. Ajo për çka kanë diskutuar dijetarët muslimanë dhe kanë shfaqur mendime të ndryshme ka të bëjë me llojin e këtij obligimi, respektivisht a është obligim individual (farzajn) për secilin besimtar apo është obligim parcial (farzkifaje), që në rast se një pjesë e ummetit e kryen, pjesa tjetër lirohet nga përgjegjësia. Secili nga taborët ka mbrojtur qëndrimin e vet me argumente nga Kur’ani dhe Sunneti. Si argument kryesor të dyja grupet kanë ajetin:“Le të dalë prej jush një grup që të thërrasë për në mirësi, të urdhërojë për vepra të mira e të ndalojë prej veprave të shëmtuara! Këta njerëz do të jenë të shpëtuarit.” [AliImran: 104]

Grupi i parë ka nënkuptuar me këtë ajet obligimin për secilin besimtar. Sipas tyre, pjesëza ‘min’ (...prej jush një grup...) është për të shpjeguar llojin e jo për ta specifikuar dhe veçuar atë. Ndërsa grupi tjetër, pjesën në fjalë e kanë interpretuar si pjesëz veçuese, respektivisht kanë thënë se me të synohet vetëm një pjesë e besimtarëve dhe jo tërësia apo kolektivi. Pavarësisht këtyre interpretimeve, mospajtimi duket sikur është më shumë formal se përmbajtjesor. Kjo për shkak se që të dyja grupet mendojnë se obligimi i ihtisabit është relativ, respektivisht mund të jetë obligim individual, sikur që mund të jetë obligim parcial. Kjo përcaktohet nga gjendja dhe rrethanat. Në qoftë se dikush gjendet në një mjedis ku nuk ka dije për fe askush tjetër përveç dije ndërsa ndihet nevoja e ushtrimit të këtij organi, atëherë ai e ka obligim individual (farzajn), sikur që e këtillë është norma kur të jenë shtuar të këqijat, sikur që ndodhë në kohën tonë. Ndërsa në rastet tjera kur ekziston një grup që ushtrojnë këtë funksion dhe të këqijat nuk janë të përhapura në shkallë shqetësimi, atëherë norma mbetet parciale (farzkifaje).[63]

 

1.3.3. Disa rregulla dhe kritere të përgjithshme të Ihtisabit

1.3.3.1. Kush urdhëron për të mirë dhe ndalon nga e keqja?

Gjatë shtjellimit të normës së Ihtisabit, mësuam se të gjithë në një ose formë tjetër janë të obliguar me të. Bazuar në këtë, Imam Gazaliu shprehet se çdokush që e sheh një të keqe dhe ka mundësi ta largojë atë, obligohet me këtë detyrë.[64]

Ky rregull është me rëndësi të veçantë, sepse, siç do të mësojmë më pjesën vijuese, ai legjitimon fëmijën që ta urdhërojë prindin për të mirë dhe ta ndalojë nga e keqja. Po kështu është edhe dëshmi se çdokush urdhëron për të mirë, duke zhvleftësuar mendimin ose idenë se me këtë detyrë merren vetëm ata që janë të ngarkuar nga shteti. Imam Neveviu thotë: ‘Kanë thënë dijetarët se urdhërimi për të mirë dhe ndalimi nga e keqja nuk janë të veçanta për të ngarkuarit zyrtarisht nga shteti, përkundrazi, është e drejtë edhe e çdo muslimani. Ka thënë Imamu-l-Haremejni: Dëshmi për këtë është konsensusi i muslimanëve...[65]

1.3.3.2. Kush urdhërohet për të mirë dhe ndalohet nga e keqja?

Parimisht, urdhërohen të gjithë, sepse tekstet fetare i përfshijnë të gjithë pa dallim.[66] Dallimet janë më pas në format dhe mënyrat e aplikimit të urdhërimit për të mirë dhe ndalimit nga e keqja.

1.3.3.3. E mira dhe e keqja përcaktohen nga feja[67]

Kriter për përcaktimin e asaj se çfarë është e mirë (ma’ruf) dhe çfarë është e keqe (munker) është feja. Kjo nuk i është lënë në dispozicion njeriut. ‘E mira’ nënkupton urdhër nga All-llahu dhe çdo gjë që feja na ka nxitur ta veprojmë, ndërsa ‘e keqja’ përfshin çdo bindje, thënie, vepër që All-llahu dhe i Dërguari i Tij e kanë urryer e refuzuar.[68]

Kjo nënkupton se njeriu duhet ta pasojë atë që urdhëron feja dhe të veprojë sipas saj, e jo sipas tekeve apo qejfeve të tij.

1.3.3.4. Kushtet e ndalimit të së keqes

Që një e keqe të ndalohet ka tre gjendje kryesore:

1)      Të vërtetuarit se gjëja që ndalohet është e keqe. Nuk lejohet të ndalohen gjërat që nuk janë ë këqija ose për të cilat nuk ka pajtim se janë të këqija.

2)      Që e keqja të ekzistojë aty për aty. Kjo ndodhë në njërën prej tre mënyrave:

a.       në qoftë se pritet që e keqja të ndodhë, atëherë njeriu këshillohet dhe i kujtohet dënimi për mëkatin.

b.      në qoftë se është objekt dyshimi se mund ta kryejë një të keqe, p.sh. dikush që është ulur në tavolinë dhe para vete ka një gotë me verë. Në këtë rast, nëse muhtesibit nuk ka frikë se mund t’i ndodhë diç e keqe, e ndalon këtë veprim, madje edhe me dorë.

c.       Në qoftë se e ka mbaruar mëkatin por i kanë ngelur gjurmët e mëkatit, si p.sh. ai ka konsumuar alkool ndërsa nga goja kundërmon. Në këtë rast më nuk ka vend për ndalim por për ndëshkim.

3)      Që e keqja të kryhet haptazi. Nuk i lejohet muhtesibit të spiunojë se çfarë bëjnë njerëzit brenda shtëpive të tyre, me përjashtim nëse mëkati kuptohet edhe nga jashtë.[69]

1.3.3.5. Etapat e ndalimit të së keqes dhe ndalimi me dorë 

Përdorimi i forcës ose ndalimi me dorë është konfirmuar në hadithin e Ebu Seid El-Hudrijjit [radijAll-llahu anhu]. Aty, në mënyrë të përgjithshme, është sistemuar si një ndër tre mënyrat e ndalimit të së keqes, megjithëse, ka detaje tjera të rëndësishme të aplikimit të saj. Dijetarët kanë përmendur disa hapa që paraprakisht duhen ndërmarrë për të ndaluar një të keqe. Imam Gazaliu i përmend pesë hapa, të cilët janë si në vijim:

1)      Njoftimi (me veprën që do të duhej bërë ose mëkatin që do të duhej braktisur)

2)      Këshillimi me fjalë të buta dhe të mira

3)      Përdorimi i fjalorit të vrazhdë. Ky hap ndërmerret në rastet kur nevoja ndihet për të dhe jo më shumë se kaq. Pra, nuk guxon të kalojë në sharje, shfryrje, etj.[70]

4)      Përdorimi i forcës në kuptim të thyerjes së mjeteve me të cilat manifestohet e ndaluara, p.sh. thyerja e veglave muzikore, etj.

5)      Frikësimi, kërcënimi dhe përdorimi i forcës-rrahjes.[71]

Të tjerët ka që i kanë numëruar deri në nëntë hapa, duke iu referuar këtyre pesë hapave të Imam Gazaliut dhe duke plotësuar me hapa të tjerë.[72]

Krahas këtyre, ka dhe një kriter me rëndësi sipas të cilit këto pika duhen përfillur kështu me ardhur siç janë, pra nuk kalohet në tjetrën pa u shterur të gjitha mundësitë për të parën.[73]

Po kështu, ndalimi me dorë nuk guxon të del jashtë qëllimit edukativ që ka, sikur që nuk guxon të eskalojë jashtë masave të caktuara. Muhtesibit (njeriut që urdhëron për të mirë dhe ndalon nga e keqja) nuk i lejohet të shkelë kompetencat që ka, sikur që mësuam në pikën paraprake.

1.3.3.6. Marrja në konsideratë e dobive dhe dëmeve

Feja është e ndërtuar mbi parimin e përfitimit të të mirave dhe largimin e të këqijave. Kjo nënkupton e ai që urdhëron për të mirë dhe ndalon nga e keqja nuk guxon të ndikojë me veprimet e tij që të shkaktohet një e keqe më e madhe, sepse nëse e keqja bëhet më e madhe, atëherë obligimi për ta ndaluar atë pezullohet.[74]

Dijetarët muslimanë janë unanimë se ndalimi i të keqes pezullohet në rast se:

-          Shkakton një të keqe më të madhe, sikur që shpjeguam, dhe

-          Paraqet rrezik serioz për ndaluesin nga e keqja. Imam Ahmedi ishte pyetur se kur i obligohej njeriut të urdhëronte për të mirë dhe të ndalonte nga e keqja? Kishte thënë: Kur nuk ka frikë shpatën dhe as kamxhikun.[75] Këtë e konfirmon edhe Imam Neveviu.[76]

1.3.3.7. Vetëpërmbajtja gjatë urdhërimit për të mirë dhe ndalimit nga e keqja [77]

Një nga rregullat që duhet të kihen parasysh gjatë ushtrimi të hisbes është dhe vetëpërmbajtja. Kur shpjeguam definicionin e Dr. Abdullahut, pamë se sa në mënyrë brilante kishte përcaktuar edhe këtë element: kompetencat e muhtesibit (atij që urdhëron për të mirë dhe ndalon nga e keqja).  Thirrës nuk ka të drejtë të ekzekutojë ose të përdorë armën. Ky nivel i takon vetëm shtetit. Ja çfarë ka thënë Ibn Tejmije: ‘Askujt nuk i takon ta largojë një të keqe me një të keqe tjetër më të madhe, si ta zëmë të marrë përsipër shkurtimin e dorës së hajnit, dënimin me kamxhik të konsumuesit të alkoolit dhe ekzekutimit e masave terja ndëshkuese. Kështu gjendja do të eskalonte në vrasje dhe çrregullim sepse çdokush do ta ndëshkonte tjetrin me pretekstin se e ka merituar ndëshkimin. Kjo çështje (e ndëshkimeve dhe ekzekutimeve) i takon pushtetarit...[78]

1.3.3.8. Dhënia përparësi gjërave më të rëndësishme[79]

Gjatë ushtrimit të urdhërimit për të mirë dhe ndalimit nga e keqja, doemos duhet të kihet parasysh se duhet sistemuar gjërat sipas rëndësisë së tyre. Para çdo gjëje duhet t’i jepet rëndësi besimit. Këtë e mësojmë edhe nga praktikat e Profetëve [alejhimusselam] që misionin e tyre e fillonin nga besimi, duke aluduar në këtë parim, pra dhënien përparësi gjërave më të rëndësishme.

1.3.3.9. Tiparet e muhtesibit

Ai që urdhëron për të mirë ose ndalon nga e keqe duhet t’i ketë tri tipare:

1)      Të dijë për atë që urdhëron dhe ndalon. Ka thënë Imam Neveviu: ‘Urdhëron për të mirë dhe ndalon nga e keqja ai që ka dije për të atë që urdhëron ose ndalon...’[80]

2)      Të jetë i drejtë në atë që urdhëron dhe ndalon, si dhe

3)      Të jetë i butë në atë që urdhëron dhe ndalon. [81]

 

 

2. RREGULLAT DHE ETIKA PËRKITAZI ME IHTISABIN NDAJ PRINDËRVE

 

2.1. RREGULLAT

2.1.1. Klasifikimi i pozitës së prindërve në Ihtisab

Ndonëse, parimisht, Ihtisabi aplikohet ndaj të gjithë njerëzve, megjithëkëtë jo të gjithë njerëzit trajtohen njëjtë. Dijetarë dhe studiues muslimanë janë marrë me rangimin ose klasifikimin e njerëzve ndaj të cilëve aplikohet urdhërimi për të mirë dhe ndalimi nga e keqja.  Kjo pasi që reagimet nuk janë të njëjta nga të gjithë. Disa mund të jenë me pasoja të mëdha që madje mund të përcaktojnë edhe ushtrimin apo jo të urdhërimit për të mirë dhe ndalimit nga e keqja, siç përmendëm më lartë. Nga këtu, për të evituar pasojat dhe për të ndihmuar që të realizohen objektivat e këtij institucioni me peshë të madhe fetare, përzgjidhen format dhe metodat se si aplikohet në masë ky institucion.

Atëherë, si ti trajtojmë prindërit dhe në cilën kategori t’i fusim ata?

Prof. Bereket njerëzit i ndanë në tri kategori sa i përket aplikimit të këtij institucioni fetar:

1)      Masa e gjerë, ku bëjnë pjesë fëmijët, të moshuarit dhe prindërit

2)      Dijetarët, dhe

3)      Pushtetarët.[82]

Ky konstatim nuk përkon me pozitën e prindërve në ihtisab. Siç do të shohim më vonë, me prindër nuk veprohet me të gjitha mënyrat e ndalimit, që nënkupton se pozita e tyre nuk mund të jetë assesi në këtë që ka thënë Prof. Bereket. Imam Gazaliu[83] dhe Abdurrahman bin EbiBekr bin Davud (vetëm si shembuj për ilustrim) prindërit i klasifikon në një pozitë me pushtetarët, për shkak të mjeteve të njëjta që aplikohen në ndalimin e tyre nga të këqijat.[84]

Si konstatim themi se prindërit për nga pozita bëjnë pjesë në kuadër të pushtetarëve, ndaj të cilëve, siç do të shohim ka dallime sa i përket aplikimit të këtij institucioni fetar.

2.1.2. A urdhërohen prindërit për të mirë dhe a ndalohen nga të këqijat?

Parimisht, prindërit ndalohen nga të këqijat. Në fe, askush, pavarësisht pozitës, nuk është imun nga ndalimi nga e keqja. Rrjedhimisht, as prindërit. Dijetarë muslimanë, duke filluar me Imam Gazaliun, kanë thënë se, prindërit ndalohen nga të këqijat, por me specifika që janë të veçanta për prindërit,[85] e të cilat do t’i përmendim më vonë.

Dr. FadlIlahi ka përmbledhur një sërë argumentesh që dëshmojnë se prindërit ndalohen nga të këqijat.[86] Në fakt, ai ka bërë një klasifikim tematik të tyre, duke i ndarë si në vijim:

1)

Tekste të përgjithshme në të cilat përfshihen edhe prindërit

 

Ajetikur’anor:“Ju jeni populli më i mirë i dalë për njerëzimin: (sepse) ju urdhëroni që të bëhen vepra të mira, i ndaloni të këqijat dhe besoni Allahun...” [AliImran: 110]

Në ajet nuk ka asnjë përjashtim për ata që urdhërohen për të mirë dhe ndalohen nga e keqja.

Në hadithe besimtarit i kërkohet që karshi tjetrit, kushdo qoftë ai prej besimtarëve, të jetë këshillues dhe ta ndalojë nga e keqja. Ja disa prej haditheve:

Buhariu transmeton dy hadithe nga Ibni Abbasi dhe Xherir bin Abdullahu se ata me rastin e besatimit për fe, përveç tjerash, Profetit [sal-laAll-llahu alejhi ve sel-lem] i kishin dhënë besën edhe për:“...dhe për këshillimin e çdo besimtari.”

Përmend po kështu edhe hadithet se feja është këshillë[87] dhe atë të ndalimit të së keqes, të cilin e cituam sipër.[88]

Edhe në këto hadithe urdhërimi për të mirë, këshilli dhe ndalimi nga e keqja, kanë ardhur në formë të përgjithësuar, duke mos e përjashtuar askënd.

2)

Tekste të veçanta për të afërmit

 

Ajetikur’anor:“Paralajmëroje farefisin tënd më të afërm.” [Esh-Shuara: 214]

Pas këtij ajeti, Profeti [sal-laAll-llahu alejhi ve sel-lem] u ngrit dhe i thirri të afërmit. Sigurisht, prindërit janë ata që thirren më së pari, sidomos nëse kihet parasysh se me këtë veprim nënkuptohet një nderi i madh që i bëhet njerëzve andaj ata janë më meritorët për nderin tonë.

Ajet tjetër me të cilin Dr. Ilahi argumenton është ajeti 6 nga kaptina Et-Tahrim:“O ju, që besoni! Ruani veten dhe familjet tuaja nga zjarri,...

Imam Gazaliu, siç e citon Dr. Ilahi, këtë ajet e sheh si pasqyrë në të cilën më së miri ka reflektuar urdhërimi për të mirë dhe ndalimi nga e keqja i prindërve dhe të afërmve.

3)

Praktikat e Profetëve [alejhimusselam]

4)

Praktikat e Sahabeve [radijAll-llahu anhum]

2.1.3. SHKALLËT E NDALIMIT TË SË KEQES NË RAPORT ME PRINDIN

Ajo që Imam Gazaliu dhe të tjerë[89] kanë nënvizuar se, në raport me prindin, nga hapat në fjalë përdorën vetëm dy hapat e parë, respektivisht:

1)      Njoftimi me veprën që është dashur nëse nuk e kanë bërë ose me veprën që e kanë bërë por që nuk është dashur ta bëjnë.

2)      Këshillimi me fjalë të buta dhe të mira, duke ua treguar mirësitë e veprave të mira dhe shpërblimin për to në botën tjetër si dhe duke ua treguar pasojat e mëkateve dhe ndëshkimin për to në botën tjetër.

Këtë e shpjegon edhe Abdurrahman bin EbiBekr Ibn Davud. Ai bazë për këtë ka rastin e Musait dhe Harunit [alejhimasselam] me Faraonin. Kur All-llahu i dërgoi tek ky i fundit, i porositi:“Flitini atij fjalë të buta,...” [Ta Ha: 44]

Kështu duhet të veprohet edhe prindërit.[90]

Në fakt, Imam Gazaliu  ka diskutuar edhe për ndalimin me forcë, të cilin do ta shtjellojmë në pikën në vazhdim.

2.1.4. KRITERI I PËRDORIMIT TË FORCËS (NDALIMIT ME DORË) NDËRMJET LEJIMI DHE NDALIMIT

Imam Gazaliu, pas konfirmimit se, parimisht, janë vetëm dy hapat e parë që ndërmerren për urdhërimin e prindërve për të mirë dhe ndalimin e tyre nga e keqja, i qaset edhe çështjes së përdorimit të forcës në raport me prindërit. Mendimi i tij, i mbështetur edhe nga Dr. Ilahi, është se ndalohen edhe me dorë por sipas detajeve në vazhdim:

1)      Përdorimi i forcës bëhet vetëm ndaj gjësendeve të tyre, p.sh. thyerja e enëve të rakisë, etj. Këtë mendim e ka Kadi Ijjadi.[91] Por kjo në asnjë rrethanë nuk lejon që përdorimi i forcës të kalojë në fizikun e tyre.

2)      Gjatë ndalimit të së keqes me dorë duhet të shfaqet mirësi, dashuri, butësi, jo sjellje e vrazhdë, fyerje, sharje apo ofendim. Duhet treguar për peshën e mëkatit që janë duke bërë dhe se fundi i tij është i keq tek All-llahu.

3)      Nëse ndalimi me dorë shkakton dëme më shumë se dobi, atëherë braktiset.[92]

Në fakt, kjo pika e fundit paraqet edhe mendimin e dytë, sipas të cilit prindërit nuk ndalohen fare me dorë.[93] Për mëkatet që bëjnë, ne vetëm lutemi tek All-llahu dhe kërkojmë falje. Këtë mendim e përfaqëson HasanBasriu. Transmetohet të ketë thënë: ‘Njeriu i urdhëron prindërit: nëse pranojnë, mirë, ndryshe, heshtë.’[94] Kështu mendon edhe Senamiu në librin e tij Nisabu-l-Ihtisab, ku, duke përshkruar mënyrën se si ndalohen prindërit nga të këqijat thotë: ‘Fillimisht iu flasim fjalë të mira dhe i këshillojmë, e nëse prindi refuzon dhe kundërshton, atëherë me mirësjellje largohemi dhe fillojmë të kërkojmë falje tek Zoti për ta.[95]

Ky mendim është përkrahur edhe nga ata që ndalimin me dorë e miratojnë parimisht por që e kushtëzojnë me dëmet dhe dobitë ose lëndimin e prindërve nga këto veprime. Duke qenë se është e pamundur të ndalohen nga të këqijat e të mos lëndohen emocionalisht, atëherë mendimi i HasanBasriut se duhet të vazhdohet me lutje e istigfar për ta, më duket më afër të vërtetës. All-llahu e di më së miri!

2.1.5. Trajtimi i prindërvejomyslimanë

Ihtisabi ushtrohet dhe ndaj prindërve jomyslimanë. Dr. Ilahi argument për këtë e sjell rrëfimin e Ibrahimit [alejhisselam] me të atin. Ky i fundit ishte idhujtar ndërsa i biri, Ibrahimi [alejhisselam], monoteist, dhe përkundër këtij dallimi, ai:

-          e respektonte të atin duke i thënë fjalë të mira

-          e ftonte në fe, duke i treguar se ishte dërguar nga Zoti, dhe

-          e ndalonte nga të këqijat, respektivisht adhurimi i idhujve.

Pak më parë cituam ajetet kur’anore [Merjem: 41-47] që na e përshkruajnë këto detaje. “Trego për Ibrahimin, kur ai i tha të atit, Azerit: “A do t’i adhurosh idhujt si zotat e tu?! Unë vërtet po shoh se ti dhe populli yt jeni në humbje të madhe”.” [El-En’amë: 74]

Si ta interpretojmë fjalën “humbje”, si fjalë e rëndë apo jo?

Dr. Ilahi sjell dy shpjegime të bukura, të cilat na tregojnë se ndalimi i prindërve jobesimtarë nga të këqijat, edhe atëherë kur ata madje mund të jenë të ashpër në këto të këqija, p.sh. të flasin fjalë të rënda për fenë tonë, bëhet me fjalë të bukura dhe me edukatë të lart.

1)      Fjalët e vrazhda jo detyrimisht janë fjalë të pista. Ai i referohet ReshidRidasë, i cili fjalën “humbje” e interpreton si përshkruam i realitetit dhe jo si fyerje e ofendim.

2)      Fjalët e vrazhda përdoren sipas nevojës dhe në përputhje me dobitë dhe dëmet e urdhërimit për të mirë dhe ndalimit nga e keqja. Nëse dobia është më e madhe, atëherë i përdor ato, ndryshe i braktisë dhe vazhdon me lutje për udhëzimin e prindërve sa të jenë gjallë.[96]

Po kështu, prindërve nuk iu imponohet feja. Ibrahimi [alejhisselam] ia shpjegonte fenë por asnjëherë nuk tentoi t’ia impononte atë babait. Kjo ka qenë pjesë metodologjike edhe tek Muhammedi [sal-laAll-llahu alejhi ve sel-lem]. Kushdo që mediton në misionin e tij do të gjejë se ai kurrë nuk ia imponoi askujt fenë, madje as të afërmve të tij.

2.2. ETIKA

Prindërit dallojnë nga të tjerët për shkak se All-llahu i ka veçuar. Në Kur’an, duke na folur për këtë pozitë, All-llahu thotë:“Zoti yt ka urdhëruar, që të mos adhuroni askënd tjetër përveç Atij dhe, që të silleni mirë me prindërit. Nëse njëri prej tyre ose të dy arrijnë pleqërinë te ti, mos u thuaj atyre as “uh!”, mos i kundërshto, por drejtoju atyre me fjalë respekti. 24. Lësho para tyre krahët e përuljes prej mëshirës dhe thuaj: “O Zoti im, mëshiroji ata, ashtu siç më kanë rritur, kur unë isha i vogël!”.” [El-Isra: 23-24][97]

Së këndejmi, në raport me prindërit lipsen:

1)      Butësia dhe mirësjellja, të cilat janë gjërat e para që kërkohen kur të urdhërohet për të mirë dhe të ndalohet nga e keqja. Nëse kjo lipset në raport me njerëzit në përgjithësi, atëherë në raport me prindërit është edhe më e kërkuar si etikë.[98]

2)      Drejtimi në mënyrë indirekte dhe jo të drejtpërdrejtë, që të mos lëndohen emocionalisht

3)      Shfaqja e dashurisë, dashamirësisë, modestisë, në mënyrë që në asnjë çaste ndalimi nga e keqja të mos reflektojë si triumf ndaj tyre, sepse kjo mund të ngjallë mendjemadhësi dhe rrjedhimisht refuzim të largimit nga e keqja nga ana e tyre

4)      Tu përkujtojë meritat e tyre për edukimin e tij dhe se fakti që i biri është në rrugën e All-llahut është shenjë e mirësisë së prindërve. Kjo gjë i afron zemrat, i nxit dhe stimulon.[99]

2.2.3. Prindërit nuk ndalohen në publik.[100]Fetarisht, këshilla nuk jepet në publik, sepse kjo mund ta lëndojë njeriun dhe ta bëjë të ndihet i fyer para të tjerëve. Imam Neveviu citon Imam Shafiun të ketë thënë: ‘Kush e këshillon vëllanë e tij në vetmi, e ka këshilluar dhe vlerësuar, ndërsa kush e këshillon në publik, e ka poshtëruar dhe turpëruar.’[101] Nëse kjo vlen për njerëzit në përgjithësi, atëherë si të mos vlerë për prindërit, kur ata janë më meritorët për respektin dhe nderimin tonë?!

 

 

PËRFUNDIM

Tashmë që jemi në fund të punimit, do të doja të përmend disa nga rezultatet e tij, që janë njëherësh edhe përgjigje për pyetjet që kemi ngritur në fillim:

1)      Respektimi i prindërve është një ndër veprat më të rëndësishme në fe. Si vepër, është krahasuar me adhurimin për Zotin.

2)      Respektimi i prindërve është moral profetësh.

3)      Respektimi për prindërit përfshin përkujdesjen materiale dhe shpirtërore (emocionale) ndaj tyre.

4)      Respektimi i prindërve obligohet edhe kur prindërit nuk janë besimtarë.

5)      Ata nuk respektohen vetëm në urdhrat apo gjërat që ndeshen me ligjet e Zotit. Megjithëkëtë, mos përfillja e urdhrave të tyre edhe në këtë rast nuk duhet të zhveshët nga etika. 

6)      Prindërit nuk bëjnë përjashtim kur të jetë në pyetje urdhërimi për të mirë dhe ndalimi nga e keqja.

7)      Për shkak të pozitës fetare që kanë, ndaj prindërve nuk aplikohen rregullat që aplikohen ndaj njerëzve tjerë (masës së gjerë). Në raport me prindërit nuk dilet jashtë njoftimit dhe këshillimit, si dy hapa prej hapave të ndalimit të së keqes.

8)      Ndalohet rreptësishtë përdorimi i dhunës ndaj prindit gjatë urdhërimit për të mirë dhe ndalimit nga e keqja.

Kështu, mund të konstatojmë se interpretime tjera të cilat justifikojnë dhunën ndaj prindërve janë  të pabazuara dhe të pambështetura në Kur’an dhe Sunnet si dhe në metodologjinë e dijetarëve të pranuar në ummet. Ato nuk përfaqësojnë asnjë dijetarë, e aq më pak këtë fe madhështore. Ato janë injorancë, shthurje dhe degradim në interpretim të fesë. Së këndejmi, si rekomandime:

1)      Do t’i bëja thirrje institucioneve fetare që të merren më shumë me përhapjen e të vërtetave për Islamin. Njerëzit janë viktima të propagandave, shpesh të qëllimshme, kundër fesë, kështu që e kemi për obligim tua tregojmë të vërtetat për fenë. Në vend se t’iu flasin të tjerët, t’iu flasim ne.

2)      Institucionet qendrore fetare të formojnë një ekip që do të monitoronte zhvillimet fetare dhe shoqërore në media elektronike e të shkruara, sidomos në rrjete sociale, për t’iu sugjeruar më pas ligjëruesve fetarë se me çfarë temash duhet të merren dhe cilat dukuri duhet t’i trajtojnë. Kështu, do t’i zbusnim shumë këto dukuri dhe njerëzit do ta kuptonin të vërtetën islame pa shtrembërime.

3)      Të bëhet trajtim akademik i këtyre dukurive në revista e magazina fetare, në mënyrë që të përfitohet prej tyre edhe nga ana e intelektualëve.

4)      Të përvetësohen mjetet bashkëkohore të komunikimit si mjete të përcjelljes së mesazhit fetar deri tek masa, veçmas interneti.

Për fund fare, për çdo të qëlluar, i detyrohem All-llahut, ndërsa për çdo gabim a lëshim, i drejtohem me kërkim falje dhe pendim. 



[1]Sa për shembull, shih: Sa’di, AbduRrahman bin Nasir. (2011). Ed-durr-rretu el-muhtesaretufimehasini ed-dini el-silamijj. Ed.5. Rijad: Err-rriasetu el-ammetu li-l-buhuth el-ilmijjeti ve-l-ifta. F. 26.

[2]Përkthimin e ajeteve e kemi huazuar nga përkthimi i merhumit Hasanef. Nahit.

[3]Po kështu edhe në kaptinat Llukman, 14; El-Isra, 23; El-Ahkaf, 15, etj.

[4]Shih: El-Xhessas, Ahmed bin Ali. (1405 h.) Ahkamu-l-Kur’an. Verifikimi shkencor: Muhammed Sadik El-Kamhavi. Bejrut: DaruIhjai-t-turath el-arabijj. 3/155.

[5]Shih: FahruddinRrazi, Ebu Abdullah Muhammed bin Umer. (1420 h.). Mefatihu-l-gajb. Ed. 3. Bejrut: Dar Ihja et-turath el-arabijj. 10/76.

[6]Shih: El-Xhessas. (1405 h.) Ahkamu-l-Kur’an. Op. cit. 5/20.

[7]El-Kurtubi, Ebu Abdullah Muhammed bin Ahmed. (1964). El-xhamiu li-ahkami-l-Kur’an. Verifikimi shkencor: AhmedBerduni dhe Ibrahim Atfish. Kajro: Dar el-kutub el-misrijjeh. 7/132.

[8]Shih: El-Begavi, Ebu Muhammed El-Husejn bin Mes’ud. (1420 h.). Mealim et-Tenzilfitefsiri-l-Kur’an. Verifikues shkencor: AbduRrezzak El-Mehdi. Bejrut: Dar Ihjai-t-turath el-arabijj. 1/615.

[9]Shih edhe: El-Mehal-li, Xhelaluddin dhe Es-Sujuti, Xhelaluddin. (p.v.b.) Tefsiru-l-Xhelalejni. Kajro: Daru-l-hadith. F. 107.

[10]Es-Sa’di, AbduRrahman bin Nasir. (2000). Tejsiru-l-Kerimi-rr-Rrahman fitefsiriKelami-l-Mennan. Verifikues shkencor: AbduRrahman bin Mual-la El-Luvejhik. Bejrut: Muessesetu-rr-rrisale. F. 177.

[11]Shih: El-Fejruzabadi, Mexhuddin Ebu Tahir Muhammed bin Ja’kub. (1996). Besairudhevi-t-temjizfiletaifi-l-Kitabi-l-aziz. Verifikues shkencor: Muhammed AliNexh-xhar. Ed. 3. Kajro: El-mexhlis el-a’la li-sh-shuun el-islamijjeh. 2/213.

[12]Es-Sa’di. (2000). Tejsiru-l-Kerimi-rr-Rrahman. Op. cit. F. 456.

[13]Këtë thënie e ka regjistruar në tefsirin e tij Shevkani. Shih: Esh-Sheukani, Muhammed bin Ali. (1414 h.) Fet’hu-l-Kadir. Bejrut: Dar Ibn Kethir. 3/262.

[14]Shih: Ibn Kethir. (1999). Tefsiru-l-Kur’ani-l-Adhim. Op. cit.. 2/298; 3/361.

[15]Shih: Es-Sefarijini, Muhammed bin AhmedSalim. (1993.) Gidhau-l-elbabfisherhimendhumeti-l-adab. Ed. 2. Egjipt: MuessesetuKurtube. 1/392.

[16]Shih: Ebu-s-Suud, Muhammed bin Muhammed. (p.v.b.) Irshadu-l-akli-s-selimilamezaja el-Kitabi-l-Kerim. Bejrut: Dar ihja et-turath el-arabijj. 7/31.

[17]Shih: Ibn Kethir. (1999). Tefsiru-l-Kur’ani-l-Adhim. Op. cit. 6/265.

[18]Transmetojnë Tirmidhiu në Sunen dhe Buhariu në Edebu-l-Mufred ndërsa Albani e vlerëson autentik. Shih: Sahihu-l-Edebi-l-Mufred, nr. 2.

[19]Shih: el-Karij El-Herevij, Ali bin Sultan Muhammed. (2002). Mirkatu-l-mefatihsherhuMishkati-l-mesabih. Bejrut: Daru-l-fikr. 7/3089. Shihe dhe: El-Mudhhiri, El-Husejn bin Mahmud bin El-Hasen. (2012). El-Mefatihfisherhi el-Mesabih. Kuvajt: Dar en-Nevadir. 5/209.

[20]Transmeton Buhariu në Edebu-l-Mufred ndërsa Albani e vlerëson autentik. Shih: Sahihu-l-Edebi-l-Mufred, op. cit. nr. 13.

[21]Transmetim unanim.

[22]Hadithin e transmeton Timridhiu ndërsa Albani thotë se është hasen.

[23]Shih: El-Mubarekfuri. (pv.b.) Tuhfetu-l-ahvedhi. Op. cit. 6/289.; El-Karij. (2002). Mirkatu-l-mefatih. Op. cit. 4/1528; El-Munavi. (1988). Et-tejsiru. Op. cit. 1/283.

[24]Transmetim unanim. Pjesën e hadithit do ta përmendim më poshtë.

[25]Albani e konsideron hadith autentik.

[26]Shih: Es-Sindi, Muhammed bin AbdulHadi. (p.v.b) Kifajetu-l-haxhehfisherhi Suneni Ibni Maxheh. Bejrut: Dar el-Xhil. 2/180.

[27]Hadithi është autentik. Shih: Sahihu Edebi-l-Mufred, nr. 8.

[28]Shih: En-Nevevi, Jahja bin Sheref. (1392 h.) El-minhaxhsherhuSahihiMuslim bin El-Haxh-xhaxh. Bejrut: Dar ihja et-turath el-arabij. 16/102.

[29]Albani thotë se hadithi është autentik.

[30]Transmetojnë Ahmedi dhe Ibn Maxheh. Albani thotë se hadithi është autentik.

[31]Shih: El-Karij, Ali bin Sultan Muhammed. (1985). SherhuMusnediEbiHanifete. Verifikimi shkencor: HalilMuhjiddin El-Mejs. F. 216.

[32]Albani në Sahihu-t-Tergib e vlerëson si hadith hasenun li gajrihi.

[33]Shih: El-Karij. (2002). Mirkatu-l-mefatih. Op. cit. 1/133.

[34]Transmeton Buhariu në Edebu-l0mufred, ndërsa Albani e konsideron hasen.

[35]Hadithin e shënon Buhariu.

[36]Transmetim unanim.

[37]Hadithi është autentik. Shih: Sahihu Edebi-l-Mufred, op. cit. Nr. 29.

[38]Hadithin e shënon Nesaiu ndërsa Albani e konsideron autentik.

[39]Hadith autentik. Shih: Sahihu-l-xhami, 7520.

[40]Shih: El-Karij. (2002). Mirkatu-l-mefatih. Op. cit. 1/132.

[41]Shih: Ibn Mendhur, Xhemaluddin. (1414 h.) Lisanu-l-arab. Ed. 3. Bejrut: Dar Sadir. 1/314-315.; Ez-Zubejdi, Muhammed bin Muhammed bin AbduRrezzak. (p.v.b.) Taxh el-urusmin xhevahiri-l-kamus. P.v.b.: Dar el-hidaje. 2/275.; El-Xheuheri, Ismail bin Hamad. (1987) Es-Sihahtaxh el-lugati ve sihahu-l-arabijjeti. Ed. 4. Bejrut: Dar el-ilm li-l-melajin. 1/109-10.; Ez-Zemahsheri, Mahmud bin Amr bin Ahmed. (1998) Esasu-l-belagati. Verifikimi shkencor: Muhammed BasilUjun Es-Sud. Bejrut: Dar el-kutub el-ilmijjeh. 1/188.

[42]Ez-Zubejdi. (p.v.b.) Taxh el-urus. Op. cit.. 2/276.

[43]Shih: Ibn Mendhur. (1414 h.) Lisanu-l-arab. Op. cit. 1/317.; El-Xheuheri. (1987) Es-Sihah. Op. cit. 1/109-10.; Ez-Zemahsheri. (1998) Esasu-l-belagati. Op. cit. . 1/188.

[44]Shih: Ibn Mendhur. (1414 h.) Lisanu-l-arab. Op. cit. 1/317.; El-Xheuheri. (1987) Es-Sihah. Op. cit. 1/109-10.; Ez-Zemahsheri. (1998) Esasu-l-belagati. Op. cit. . 1/188.

[45]El-Maverdi, Ali bin Muhammed. (1989) El-Ahkam es-sultanijjeh ve-l-vilajat ed-dinijjeh. Verifikimi shkencor: Dr. AhmedMubarek El-Bagdadi. Kuvajt: Dar Ibn Kutejbe. F. 315.

[46]Shih: Mubarek, Fejsal. (1967) Ed-deuletu ve nidhamu-l-hisbeti inde Ibni Tejmije. Damask: Dar el-fikr. F. 73-74.

[47]Shih: Dr. Suud bin Ferhan Muhammed El-Hablani El-Anzi. “Te’silfikhu-l-ihtisab”, revista Mexhel-letuXhamiati-t-Tajjibeti li-l-Adabi ve-l-Ulumi-l-Insanijjeti, viti 4, nr. 5, 1436 h. f. 12.

[48]Shih: BintMudif, Bereket. (2007) El-Hisbetu –ta’rifuha ve hukmuha ve erkanuha ve davabituha. Medine Munevvere: botim privat. F. 21.

[49]Abdullah, Abdullah Muhammed. (1996) Vilajetu-l-Hisbetifi-l-Islam. P.v.b: p.sht.b. f. 60-61.

[50]Shih: El-Kasir, Abdullah bin Salih. (1411 h.) Tedhkiretu uli-l-giretibi-sheireti-l-emri bi-l-ma’ruf ve-n-nehji ani-l-munker. Rijad: Dar el-Asimeh. F. 11-12.

[51]Shih: Ibn Kethir. (1999). Tefsiru-l-Kur’ani-l-Adhim. Op. cit. 2/93.

[52]Shih: Ibn Kethir. (1999). Tefsiru-l-Kur’ani-l-Adhim. Op. cit. 2/91.

[53]Shih: AbdulMuttalib, Mahmud Muhammed Kemal. (2011) Ehemmijjetu-l-emri bi-l-ma’ruf ve-n-nehji ani-l-munker. Libër i nxjerrë nga Liga e Botës Islame në kuadër të revistës Da’vetu-l-hakk, viti X, nr. 110, viti 1411/1991. F. 29.

[54]Shih: Esh-Shajië, Halid bin AbduRrahman. (p.v.b.) MekasiduEhli-l-Hisbeti ve-l-umur el-hamiletilehumalaamelihimfidav’i-l-Kitabi ve-s-Sunneti. Rijad: Dar el-Belensijjeh. F. 25.

[55]Fjala është për hadithin: “Kush thërret në udhëzim ai do të ketë shpërblimin sikur të gjithë atyre që e pasojnë...”, të cilin e transmeton Muslimi.

[56]Fjala është për hadithin: “Që All-llahu ta udhëzojë nëpërmjet teje një njeri është më e dobishme për ty se pasuria më e madhe.”, të cilin e transmetojnë Buhariu dhe Muslimi.

[57]Hadithin e transmetojnë Buhariu (2493) dhe Tirmidhiu (2173).

[58]Shih: Kur’ani: El-Enfalë: 25.

[59]Shih hadithin e Hudhejfes [radijAll-llahu anhu]: “Pasha Atë në Dorën e të Cilit është shpirti im, o do të urdhëroni për të mirë dhe të ndaloni nga e keqja, o do të ketë gjasa e mundësi që All-llahu tua dërgojë një dënim, për largimin e të cilit do ta lusni por që nuk do t’iu përgjigjet.” Albani në Sahihu-l-xhamii, 2399.

[60]Shih: En-Nevevi, Jahja bin Sheref. (1392 h.) El-minhaxhsherhuSahihiMuslim bin El-Haxh-xhaxh. Bejrut: Dar ihja et-turath el-arabij. 2/22.

[61]Shih: AbdulMuttalib. (2011) Ehemmijjetu-l-emri bi-l-ma’ruf ve-n-nehji ani-l-munker. Op. cit. F. 27-28.

[62]Shih: AbdulMuttalib. (2011) Ehemmijjetu-l-emri bi-l-ma’ruf ve-n-nehji ani-l-munker. Op. cit. F. 28-29.

[63]Shih: En-Nevevi. (1392 h.) El-minhaxhsherhuSahihiMuslim bin El-Haxh-xhaxh. Op. cit. 2/23.; El-Bejanuni, Muhammed Ebu-l-Fet’h. (1995) El-Mad’halilaIlmi-d-Da’veti – dirasetunmenhexhijjetunshamiletun li-tarihi-d-Da’veti ve usuliha ve menahixhiha ve esalibiha ve vesailiha ve mushkilatihafidav’ien-nakli ve-l-akli. Ed. 3. Bejrut: Muessesetu-rr-rrisaleh. F. 31-35; Habeneke El-Mejdani, AbduRrahman. (1996) Fikhu-d-Da’vetiilaAll-llahi ve fikhu-n-nus’hi ve-l-irshad ve-l-emri bi-l-ma’ruf ve-n-nehji ani-l-munker – dirasetunistinbatijjetunteshtemilalabejanvuxhubiha ve ususiha ve menahixhiha ve subuliha ve vesailiha ve adabiha ve nemadhixhmintatbikatiha. Damask: Daru-l-kalem. 1/47-50.; Bin Baz, AbdulAziz. (2002) Ed-Da’vetuila All-llahi ve ahlaku-d-Duat. Ed. 4. Rijad: RiasetuIdareti-l-Buhuthi-l-Ilmijjeti ve-l-Ifta. F. 15-17.

 

[64]El-Gazali, Ebu Hamid Muhammed bin Muhammed. (2000) IhjauUlumi-d-Din. Parathënia dhe shënimet: Muhammed AbdulKadir Ata. Kajro: Dar et-Takva. 2/429.

[65]En-Nevevi. (1392 h.) El-minhaxhsherhuSahihiMuslim bin El-Haxh-xhaxh. Op. cit. 2/22.

[66]Imam, Muhammed Kemaluddin. (1986) Usulu-l-Hisbetifi-l-Islam. Kajro: Daru-l-Hidajeh. F. 110.

[67]Err-Rruhajli, Hamud bin Ahmed. (2003) Kavaidunmuhimmetunfi-l-emri bi-l-ma’ruf ve-n-nehji ani-l-munkeraladav’i-l-Kitabi ve-s-Sunneh. Ed. 2. Medine Munevvere: Mektebetu-l-Ulumi ve-l-Hikemi. F. 14.

[68]Shih: El-Kasir. (1411 h.) Tedhkiretu uli-l-giretibi-sheireti-l-emri bi-l-ma’ruf ve-n-nehji ani-l-munker. Op. cit. F. 11-12.

[69]El-Gazali, Ebu Hamid Muhammed bin Muhammed. (2000) IhjauUlumi-d-Din. Parathënia dhe shënimet: Muhammed AbdulKadir Ata. Kajro: Dar et-Takva. 2/442-446.; El-Maverdi. (1989) El-Ahkam es-sultanijjeh. Op. cit. F. 330; 331. Err-Rruhajli. (2003) Kavaidunmuhimmetunfi-l-emri bi-l-ma’ruf ve-n-nehji ani-l-munker. Op. cit. F. 11-13.

[70]AbdulMuttalib. (2011) Ehemmijjetu-l-emri bi-l-ma’ruf ve-n-nehji ani-l-munker. Op. cit. 92.

[71]El-Gazali. (2000) IhjauUlumi-d-Din. Op. cit. 2/430.; Shih: El-Bilali, AbdulHamid. (1989) Fikhu-d-Da’vetifiinkari-l-munker. Ed. 3. Kuvajt: Daru-d-Da’veti. F. 69-71.; Ibn Davud, Abdurrahman bin EbiBekr. (1996) El-Kenzu-l-ekber fi-l-emri bi-l-ma’rufi ve-n-nehji ani-l-munker. Verifikues shkencor: MustafaUthmanSamideh. Bejrut: Dar el-kutub el-ilmijjeh. F. 178.

[72]Shih: BintMudif. (2007) El-Hisbetu. Op. cit. 128-139.; AbdulMuttalib. (2011) Ehemmijjetu-l-emri bi-l-ma’ruf ve-n-nehji ani-l-munker. Op. cit. 96.

[73]AbdulMuttalib. (2011) Ehemmijjetu-l-emri bi-l-ma’ruf ve-n-nehji ani-l-munker. Op. cit. F. 102.

[74]Err-Rruhajli. (2003) Kavaidunmuhimmetunfi-l-emri bi-l-ma’ruf ve-n-nehji ani-l-munker. Op. cit. F. 47.

[75]Shih: El-Hal-lal, Ebu BekirAhmed bin Muhammed. (1990) El-emrubi-l-ma’ruf ve-n-nehju ani-l-munker. Verifikues shkencor: Meshur Hasen Mahmud Selman dhe Hisham bin Ismail Es-Seka. Bejrut: El-Mekteb el-Islamijj; Amman: Dar Ammar. F. 24.

[76]En-Nevevi. (1392 h.) El-minhaxhsherhuSahihiMuslim bin El-Haxh-xhaxh. Op. cit. 2/25.

[77]Err-Rruhajli. (2003) Kavaidunmuhimmetunfi-l-emri bi-l-ma’ruf ve-n-nehji ani-l-munker. Op. cit. F. 47.

[78]Ibn Tejmije, Ahmed bin AbdulHalim. (1418 h.) El-MustedrekalamexhmuiFetavaShejhi-l-Islam. Përmblodhi, klasifikoi dhe botoi: Muhamemd bin AbduRrahman bin Kasim. 3/203.; Ibn Tejmije, Ahmed bin AbdulHalim. (p.v.b.) El-Hisbetufi-l-Islam evvedhifetu-l-hukumeti-islamijjeti. Bejrut: Dar el-kutub el-ilmijjeh. 1. 16; 45.

[79]Err-Rruhajli. (2003) Kavaidunmuhimmetunfi-l-emri bi-l-ma’ruf ve-n-nehji ani-l-munker. Op. cit. F. 44.; Shih: El-Bilali, AbdulHamid. (1989) Fikhu-d-Da’vetifiinkari-l-munker. Ed. 3. Kuvajt: Daru-d-Da’veti. F. 79-81.

[80]Shih: En-Nevevi. (1392 h.) El-minhaxhsherhuSahihiMuslim bin El-Haxh-xhaxh. Op. cit. 2/23. Shih edhe: El-Maverdi. (1989) El-Ahkam es-sultanijjeh. Op. cit. F. 316; 325.

[81]Shih: El-Hal-lal. (1990) El-emrubi-l-ma’ruf ve-n-nehju ani-l-munker. Op. cit. F. 34.; Et-Texhibni, Muhammed bin Ahmed bin Abdun. (2009) Risaletunfi-l-kadai ve-l-hisbeti. Verifikues shkencor: Fatime el-Idrisi. Bejrut: Dar Ibn Hazm. F. 65.

[82]Shih: BintMudif. (2007) El-Hisbetu. Op. cit. F. 69-110.

[83]El-Gazali. (2000) IhjauUlumi-d-Din. Pop. cit. 2/431.

[84]Ibn Davud, Abdurrahman bin EbiBekr. (1996) El-Kenzu-l-ekber fi-l-emri bi-l-ma’rufi ve-n-nehji ani-l-munker. Verifikues shkencor: MustafaUthmanSamideh. Bejrut: Dar el-kutub el-ilmijjeh. F. 202-209.

[85]El-Gazali. (2000) IhjauUlumi-d-Din. Pop. cit. 2/431.; AbdulMuttalib. (2011) Ehemmijjetu-l-emri bi-l-ma’ruf ve-n-nehji ani-l-munker. Op. cit. F. 84.; Es-Senami, Umer bin Muhammed bin Avad. (1986) Nisabu-l-Ihtisab. Verifikues shkencor: Merizin Asiri. Mekke El-Mukrr-rreme: Mektebetu et-talib el-xhamiijj. F. 196.

[86]Ilahi, Fadl. (2000) El-Ihtisabuala-l-validejni. Bejrut: Dar Ibn Hazm. F. 10-21.

[87]Temim ed-Dari [radijAll-llahu anhu] transmeton se i Dërguari i All-llahut [sal-laAll-llahu alejhi ve sel-lem] ka thënë: “Feja është këshillë! Thamë: Për kë? Tha: Për All-llahun, për Librin e Tij, për të Dërguarin e Tij, për udhëheqësit e muslimanëve dhe për masën e gjerë të tyre.” [Transmeton Muslimi.]

[88]Kush sheh ndonjë të keqe, atëherë le ta largojë me dorën e tij, nëse nuk mundet, atëherë me gjuhën e tij, e nëse as kështu nuk mundet, atëherë me zemrën e tij dhe kjo është grada më e ultë e besimit (në ndalimin/largimin e së keqes).” [Transmeton Muslimi.]

[89]Ilahi. (2000) El-Ihtisabuala-l-validejni. Op. cit. F. 36.

[90]Ibn Davud, Abdurrahman bin EbiBekr. (1996) El-Kenzu-l-ekber fi-l-emri bi-l-ma’rufi ve-n-nehji ani-l-munker. Verifikues shkencor: MustafaUthmanSamideh. Bejrut: Dar el-kutub el-ilmijjeh. F. 202-209.

[91]Shih: El-Bilali, AbdulHamid. (1989) Fikhu-d-Da’vetifiinkari-l-munker. Ed. 3. Kuvajt: Daru-d-Da’veti. F. 61-71.

[92]Ilahi. (2000) El-Ihtisabuala-l-validejni. Op. cit. F. 51.; AbdulMuttalib. (2011) Ehemmijjetu-l-emri bi-l-ma’ruf ve-n-nehji ani-l-munker. Op. cit. F. 84.

[93]Ibn Davud. (1996) El-Kenzu-l-ekber. Op. cit. F. 210.

[94]Ibn Ebi Ed-Dunja, Ebu Bekir Abdullah bin Muhammed. (1997) El-emrubi-l-ma’ruf ve-n-nehju ani-l-munker. Verifikues shkencor: Salah bin Ajid Esh-Shelahi. Saudi: Mektebetu el-gureba el-etherijjeh. F. 83.

[95]Es-Senami. (1986) Nisabu-l-Ihtisab. Op. cit. F. 196.

[96]Ilahi. (2000) El-Ihtisabuala-l-validejni. Op. cit. F. 46-47.

[97]Shih: BintMudif. (2007) El-Hisbetu. Op. cit. F. 81.

[98]Ilahi. (2000) El-Ihtisabuala-l-validejni. Op. cit. F. 36.; Err-Rruhajli, Hamud bin Ahmed. (2003) Asnafu-l-meduvvin ve kejfijejtuda’vetihim. Ed. 2. Damask: Dar el-ulum ve-l-hikem. F. 52-56.

[99]Shih: BintMudif. (2007) El-Hisbetu. Op. cit. F. 82.

[100]Shih: Shih: El-Bilali. (1989) Fikhu-d-Da’vetifiinkari-l-munker. Op. cit. F. 116-117.; Err-Rruhajli. (2003) Asnafu-l-meduvvin ve kejfijejtuda’vetihim. Op. cit. F. 52-56.

[101]Shih: En-Nevevi. (1392 h.) El-minhaxhsherhuSahihiMuslim bin El-Haxh-xhaxh. Op. cit. 2/24.

  RUAJTJA E SIGURISË DHE RËNDËSIA E SAJ FETARE E SHOQËRORE

RUAJTJA E SIGURISË DHE RËNDËSIA E SAJ FETARE E SHOQËRORE 

(Hutbe me rastin e formimit të ushtrisë së Kosovës)

 

[Hyrje]

Secili shtet mëton t’i ofrojë siguri popullit të vet. Për ta bërë një gjë të tillë sigurisht nevojitet organizimi i një force e cila duhet të merr përsipër ruajtjen e popullit. Fetarisht, organizimi i kësaj force nuk është thjesht detyrim shoqëror por edhe kërkesë dhe detyrim fetar sepse, në mungesë të sigurisë, nuk mund të zhvillohet lirshëm as jeta fetare. Nga këtu, feja sigurinë e konsideron begatinë më të madhe që ka një shoqëri. Muhammedi ka thënë:

» مَنْ أَصْبَحَ مِنْكُمْ آمِنًا فِي سِرْبِهِ مُعَافًى فِي جَسَدِهِ عِنْدَهُ قُوتُ يَوْمِهِ فَكَأَنَّمَا حِيزَتْ لَهُ الدُّنْيَا بِحَذَافِيرِهَا«

Kush gdhin duke qenë i sigurt (personalisht dhe familjarisht), i shëndetshëm fizikisht dhe duke disponuar me furnizim ditor, ai është sikur t’i jetë dhënë e tërë dynjaja.[1]” 

Në këtë hadith flitet për sigurinë e përgjithshme: fizike, shëndetësore dhe materiale, pra për mirëqenien, por siç mund ta vërejmë së pari është filluar me sigurinë fizike, për shkak të vlerës dhe rëndësisë që ka në raport me mirësitë tjera. Vetëm ata që kanë përjetuar luftëra dinë të bëjnë krahasimin në vlerë dhe rëndësi ndërmjet sigurisë dhe mirësive tjera.

 

[Feja për rëndësinë e sigurisë]

Siguria ka rëndësi të veçantë sepse pa të jeta nuk ka kuptim. Në mungesë të saj, asnjë formë e jetës shoqërore nuk mund të zhvillohet lirshëm, andaj për të, duhet t’i detyrohemi Allahut, siç i detyrohemi dhe për mirësitë tjera.  Allahu në Kur’an thotë:

﴿فَلْيَعْبُدُوا رَبَّ هَذَا الْبَيْتِ * الَّذِي أَطْعَمَهُم مِّن جُوعٍ وَآمَنَهُم مِّنْ خَوْفٍ﴾

Prandaj le të adhurojnë Zotin e kësaj shtëpie (Qabesë), 4. i Cili i ushqen ata në ditë urie dhe i siguron në ditë frike.” [Kurejsh: 3-4]

Siguria ka rëndësi të madhe edhe për jetën psikike dhe emocionale të njeriut. Muhammedi lutej shpesh që Zoti ta begatonte me mirësinë e sigurisë, e thoshte:

»اللهم استرْ عورتي وآمنْ روعاتي«

“...O Allahu im, më mbulo të metat dhe më ofro qetësi e siguri (nga çdo gjë që më frikëson)...[2]

Siguria shoqërore vjen si rezultat i përmirësimit shoqëror, i ndryshimit për të mirë, i avancimit me të drejtat e qytetarëve, i drejtësisë dhe barazisë shoqërore. Ja çfarë na mëson Kur’ani:

﴿وَعَدَ اللَّهُ الَّذِينَ آمَنُوا مِنْكُمْ وَعَمِلُوا الصَّالِحاتِ لَيَسْتَخْلِفَنَّهُمْ فِي الْأَرْضِ كَمَا اسْتَخْلَفَ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ وَلَيُمَكِّنَنَّ لَهُمْ دِينَهُمُ الَّذِي ارْتَضى لَهُمْ وَلَيُبَدِّلَنَّهُمْ مِنْ بَعْدِ خَوْفِهِمْ أَمْناً﴾

Allahu u ka premtuar atyre prej jush, që besojnë dhe që bëjnë vepra të mira, se do t’i bëjë mëkëmbës në Tokë, ashtu si i ka bërë ata para tyre dhe që do t’ua forcojë fenë e tyre, me të cilën Ai është i kënaqur dhe që frikën do t’ua shndërrojë në siguri....” [Nur: 55]

 

[Urdhri për të organizuar ushtrinë dhe vlera e ushtarëve]

Duke qenë se shtetet kanë miq dhe armiq, atëherë ruajtja e shtetit nuk mund të jetë vullnetare. Për këtë shkak, formimi i ushtrisë dhe përgatitja e tyre është domosdoshmëri, përveç tjerash, edhe për të frenuar armiqtë të cilët duan ta cenojnë sigurinë tonë. Ja çfarë na mëson Allahu:

﴿وَأَعِدُّوا لَهُم مَّا اسْتَطَعْتُم مِّن قُوَّةٍ وَمِن رِّبَاطِ الْخَيْلِ تُرْهِبُونَ بِهِ عَدُوَّ اللَّـهِ وَعَدُوَّكُمْ وَآخَرِينَ مِن دُونِهِمْ لَا تَعْلَمُونَهُمُ اللَّـهُ يَعْلَمُهُمْ ۚ وَمَا تُنفِقُوا مِن شَيْءٍ فِي سَبِيلِ اللَّـهِ يُوَفَّ إِلَيْكُمْ وَأَنتُمْ لَا تُظْلَمُونَ﴾

Përgatisni kundër tyre kuaj dhe forcë për luftë sa të mundni, që të tmerroni armikun e Allahut dhe armikun tuaj, si dhe të tjerë, përveç tyre, të cilët ju nuk i njihni, por që Allahu i njeh. Çfarëdo që të shpenzoni në rrugën e Allahut, do t’ju shpërblehet dhe nuk do t’ju bëhet padrejtësi.” [Enfalë: 60]

Nëse siguria ka vlerë që ka, atëherë edhe ata që e ofrojnë atë kanë vlerë të madhe. Pejgamberi duke folur për vlerën e tyre thotë:

»عَيْنَانِ لَا تَمَسُّهُمَا النَّارُ: عَيْنٌ بَكَتْ مِنْ خَشْيَةِ الله، وَعَيْنٌ بَاتَتْ تَحْرُسُ فِي سَبِيلِ الله«

Dy sy nuk do t’i djegë zjarri i Xhehennemit: syrin që qanë nga frika e Zotit dhe syrin që kalon natën duke ruajtur në rrugën e Zotit.[3]

Pra, Zoti do t’i dallojë me mëshirën e Vet besimtarin e devotshëm dhe ushtarin besnik. I pari kalon natën duke e adhuruar Zotin dhe duke qarë prej frikës së Tij ndërsa i dyti rrezikon jetën e vet që t’i ofrojë siguri të tjerëve andaj edhe meriton këtë gradim tek Zoti.

 

[Përfundim]

Sot, Kuvendi i Republikës së Kosovës ka miratuar [pritet të miratojë –varësisht nga rrjedha e ngjarjeve të ditës së xhuma në Kuvend] ligjet për shndërrimin e FSK-ës në ushtri të rregullt. Është një ëndërr e jona e kamotshme. Me këtë Kosova merr formë shtetërore më të qartë. Ne, qytetarët, do të ndihemi më të sigurt, më të qetë, sepse kemi ushtrinë tonë e cila na ruan dhe kujdeset për ne, andaj e kemi për detyrim fetar që të mos kursehemi nga lutjet drejtuar Allahut të Lartmadhëruar që ta ruan vendin dhe popullin tonë, të na begatojë me mirësi e siguri, ta ruan dhe forcon ushtrinë tonë, t’i begatojë gjithë ata ushtarë me shëndet, forcë, kurajë, guxim e gatishmëri për të qenë gjithmonë në ruajtje dhe shërbim të vendit dhe popullit të tyre.

Përhajr na qoftë ushtria, Zoti e begatoftë me të mira vendin dhe popullin tonë!

 



[1] Hadithin e transmeton Tirmidhiu ndërsa Albani dhe Shuajb Arnauti e konsiderojnë hasen.

[2] Hadithin e transmeton Imam Ahmedi ndërsa Ahmedi Shakiri konsideron se ka sened të saktë.

[3] Hadithin e shënon Tirmidhiu ndërsa Albani e konsideron të saktë.

  SOLIDARITETI SHOQËROR VËSHTRUAR SIPAS MËSIMEVE ISLAME

SOLIDARITETI SHOQËROR VËSHTRUAR SIPAS MËSIMEVE ISLAME

 

Dr. Sedat ISLAMI

 

Përmbledhje

Nën ndikimin dominues të globalizimit kulturor, njeriu modern po pëson krejtësisht pavetëdije një transformim emocional, shpirtëror dhe kulturor, i cili po e tëhuajëson atë, në radhë të parë për vetveten, pasi që po i preken identiteti dhe vlerat, e pastaj edhe për shoqërinë dhe rrethin ku jeton, pasi që vetëm fizikisht po i përket atyre. Këtij fakti po i druhen edhe shtete të fuqishme, të cilat janë deklaruar pro globalizimit ekonomik por jo edhe atij kulturor, sepse ky i fundit po shkatërron identitetin dhe po thellon krizën morale. Globalizimi kulturor po e shndërron njeriun në gjithnjë e më pak shoqëror. Interesimi për tjetrin dhe solidarizimi me të si vlera që kanë ruajtur shoqërinë janë në rrënim e sipër. Dhe për më keq, globalizimi kulturor po atakon edhe burimet e këtyre vlerave, ndër të cilat edhe fenë me theks të veçantë, në mënyrë që të përjashtojë çdo ndikim të mundshëm të saj në formimin e vlerave shoqërore. Ky punim merret pikërisht me këtë problematikë, duke u fokusuar në një pikë tejet të ndjeshme, solidaritetin shoqëror. Rëndësia e tij shihet nga perspektiva e fuqisë së mësimeve dhe koncepteve që ofron, të cilat, arrijnë të nxjerrin nga një individ i shpërfillur një qytetar të ndërgjegjshëm. Punimi është i ndarë në dy pjesë: e para trajton raportin globalizëm-kulturë, ndërsa pjesa e dytë trajton solidaritetin në rrafshin moral dhe material. Të gjeturat e punimit konfirmojnë rëndësinë e fesë në ruajtjen dhe kultivimin e vlerave shoqërore dhe tradicionale dhe, rrjedhimisht, edhe në ruajtjen e identitetit.

 

Fjalët kyçe: solidariteti shoqëror; globalizimi kulturor; feja islame; feja dhe solidariteti; solidariteti moral; solidariteti material.

 


 

HYRJE

 

Globalizimi kulturor është duke u kthyer në një asgjësues kulturash dhe zhdukës të tyre. Prania e tij ka vënë në pikëpyetje ekzistencën e botëkuptimit tradicional të vlerave dhe institucioneve shoqërore. Familja, farefisi, rrethi, janë duke humbur gjithnjë e më shumë fuqinë dhe prestigjin që dikur e kanë pasur. Për pasojë, ‘e mira e përbashkët’, si koncept dhe praktikë tradicionale, është përmbysur nga individualizmi. Pavarësisht se të mirat materiale janë shtuar, hendeku ndërmjet të pasurve dhe të varfërve është thelluar. Gjithnjë e më shumë të pasur me interesim gjithnjë e më të vogël për të varfrit. Vazhdimi i një gjendje të këtillë nuk është se i bën nder dikujt. Për këtë shkak, institucione të ndryshme shkencore janë duke u marrë me hulumtime rreth vlerave shoqërore në kohën tonë[1].

Një nga vlerat e hulumtuara shumë është edhe solidariteti shoqëror. Siç dihet, njeriu nga vet natyra e tij është shoqëror, andaj ka nevojë për të tjerët siç këta të fundit kanë nevojë për të. Por, duke qenë se ka botëkuptime të ndryshme rreth solidaritetit, atëherë kërkohen edhe kontribute tjera, respektivisht ai i fesë. Ky punim ka ardhur pikërisht si një kontribut dhe përgjigje konkrete për solidaritetin nga perspektiva islame:

1)      Çfarë nënkuptojmë me solidaritetin shoqëror nga perspektiva islame?

2)      Cilat janë tiparet dalluese të solidaritetit nga perspektiva islame?, dhe

3)      Cilat janë format e manifestimit të tij dhe objektivat realizimin e të cilave e mëton ky institucion shoqëror islam?

Qëllimi i tij themelor është të zbardh dhe ndriçon konceptin islam për solidaritetin shoqëror, kuptimet e tij të thella, shtrirjen e tij të gjerë dhe aplikimin e tij të lehtë. Solidariteti sipas Islamit nuk është teori e thatë. Nuk është as aplikim formal. Solidariteti përfshin anën shpirtërore dhe materiale. Po kështu ai nuk aplikohet vetëm në raste fatkeqësish por edhe gëzimesh. Ai është, para së gjithash, reflektim i lidhjeve të forta fetare, i vëllazërisë, e pastaj edhe i lidhjeve tjera dhe detyrimeve që rrjedhin prej tyre. Këto janë vetëm disa prej elementeve që dallojnë solidaritetin në Islam. Dhe këtu qëndron rëndësia e këtij punimi, i cili ofrohet si një alternativë e dobishme për të ruajtur dhe kultivuar vlerat tradicionale në këtë kohë të zbehjes së tyre. Metodologjia e ndjekur në punim është përshkruese. Punimi është i shtrirë në dy pjesë kryesore. Në pjesën e parë kemi folur për vlerat shoqërore nën efektin e globalizimit kulturor, ndërsa në të dytën kemi folur për solidaritetin nga perspektiva islame, duke e shpjeguar fillimisht si koncept, për tu ndalur më pas tek dy format e tij kryesore, të shoqëruara edhe me shembuj përkatës.

 

I. GLOBALIZIMI KULTUROR DHE KULTURAT LOKALE

 

Shekujt XX dhe XXI kanë përjetuar një zhvillim të madh teknologjik. Mjetet e transportit dhe teknologjia e komunikimit kanë afruar më shumë se kurrë më parë individët, organizatat, qeveritë dhe shtetet[2]. Kjo ka bërë që kontaktet të jenë më të shpeshta, më të shumta dhe më të ndryshme. Lëvizja e njerëzve dhe mallrave ka shkaktuar një ndryshim, i cili ka prekur pothuajse çdo aspekt të jetës së njerëzve. Është krijuar një klimë e re e cila ka tendencë të bëjë ndryshime rrënjësore, jo vetëm në tregje por edhe në kulturë e tradita, për ta shndërruar botën në një fshat, perëndimor, apo edhe më saktë amerikan. Së këndejmi, jo të gjithë i kanë duartrokitur globalizimit dhe jo të gjithë e kanë pritur mirë. Janë jo vetëm shtetet e vogla dhe të pafuqishme ato që kanë shfaqur frikën nga globalizimi. Kohë më parë, diplomacia greke, franceze dhe kanadeze ankoheshin për efektet shkatërruese të globalizimit kulturor[3].

 

1. ÇFARË ËSHTË GLOBALIZIMI KULTUROR DHE CILI ËSHTË GJYKIMI I SHKOLLARËVE MYSLIMANË PËR TË?

Globalizimi kulturor nënkupton takimin e kulturave dhe traditave të ndryshme botërore. Ky takim nuk është krejtësisht miqësor, pasi që dimensioni kulturor i globalizimit, siç do të shprehej Ragnar Müller, nuk është vetëm sfidues por edhe zhdukës i kulturave lokale nga amerikanizmi kulturor. Laramania dhe diversiteti nën efektin e globalizimit kulturor zhduken për të ardhur një kulturë e re, kulturë botërore e hegjemonizuar[4]. Për këtë shkak, globalizimi është parë më shumë perendimizim (westernizim) i kulturave se sa bashkëpunim me to[5].

Kultura e re globale, e importuar në vendet tjera, është imponuese do të thoshte Dr. Jusuf Kardavi[6]. Ajo po kështu ka efekte asimiluese[7]. Globalizimi mëton një lloj riidentifikimi kulturor, një stil të ri jetese, një modelim sipas mënyrës amerikane. Për pasojë, ajo që dikur ka qenë traditë e një populli sot mund të jetë harruar fare. Këtë “modelim” disa studiues e konsiderojnë, jo vetëm si mjet me të cilin Perëndimi po përhap vlerat liberale perëndimore në tërë botën[8], por edhe një lloj komploti ndaj kulturave tjera[9]. Globalizimi kulturor luftë kulturore, që nënkupton dominimin e kulturës së të fortit ndaj kulturës së të dobëtit[10]. Se çfarë ndikimi ka pushtimi nga aspekti shpirtëror dhe kulturor na flet edhe Ibn Halduni, i cili në Mukaddime, në një kapitull të veçantë, kapitullin 23, thotë: ‘I pushtuari është gjithmonë i dhënë pas pushtuesit duke e pasuar atë në dukje dhe bindje dhe në çdo gjë tjetër. E shkak është se, njeriu, nga vet natyra e tij, beson në përsosmërinë e atij që e ka pushtuar dhe të cilit i është nënshtruar.[11]’ Bile, Dr. Ammare konsideron se nuk është duke ndodhur vetëm përmbysja e kulturave, por edhe e feve. Ai konsideron se globalizimi është duke i krishterizuar myslimanët[12].

Këtë ndryshim, Muhammed Esedi e sheh të rrezikshëm, madje edhe e quan “fe” e cila njerëzve po ua zëvendëson fenë, kulturën, traditat e gjithçka tjetër. Ky ndryshim ndodh nëpërmjet rrugës së kulturës dhe ekonomisë. Tekstualisht thotë: ‘Tempujt e kësaj feje (globalizimit) janë fabrikat e monedhës, kinematë, laboratorët kimikë, sallat e vallëzimit, fabrikat e prodhimit të rrymës, ndërsa priftërinjtë e saj janë financierët, inxhinierët, yjet e kinematografisë, komandantët e industrisë dhe heronjtë e aeroplanëve. [13]

Por, përhapja e globalizimit kulturor nuk ka ndodhur vetëm me teknologji (tv, radio, internet) dhe presionet ekonomike. Disa studiues numërojnë edhe  kërcënimet ushtarake si forma me të cilat globalizimi kulturor është përhapur[14].

 

2. MEGJITHATË, GLOBALIZIMI KULTUROR NUK REFUZOHET TËRËSISHT

Por, globalizimi kulturor –siç thotë Gidensi- është proces i dyanshëm[15], është  diçka të cilën edhe ne mund ta përdorim për t’iu kundërvënë globalizimit kulturor dhe jo vetëm. Globalizmi as nuk është e keqe absolute, as e mirë absolute[16]. Ne, nisur nga roli ynë misionar, globalizimin mund ta vëmë në shërbim të përhapjes së fesë në perëndim[17]. Prof. Dr. Xhafer Shejh Idris, përmend disa gjëra me rëndësi të cilat mund t’i përfitojmë nga globalizimi kulturor, prej të cilave, si më të rëndësishme, do të veçoja:

-          njoftimi me kulturat tjera i domosdoshëm për tua përcjellë fenë dhe për të diskutuar me ta;

-          njoftimi me kulturat perëndimore ka ndikuar që një pjesë e myslimanëve t’i rikthehen fesë seriozisht. Kjo kur kanë kuptuar se në terren gjendja nuk është ashtu siç iu përshkruhet, dhe

-          kulturat perëndimore kanë të mira që nuk mohohen. Refuzimi i tyre nga ana jonë do të ishte veprim i gabuar[18].

Këtë synim e ka edhe ky punim. Globalizimi ka të mira të shumta, ndër të cilat edhe kjo mundësia që të kontaktojmë me të tjerët dhe ta prezantojmë “mallin” tonë. Duke marrë parasysh vlerat humane në rënie, konsiderojmë se ky punim është një shembull i asaj se çfarë mund t’i ofrojmë botës. Në pjesët në vazhdim do ta trajtojmë solidaritetin, si vlerë që po vyshket në shoqëritë perëndimore, për të dëshmuar se vlerat islame i duhen botës moderne.

 

II. ISLAMI PËR SOLIDARITETIN SHOQËROR

 

II.1. PËRCAKTIMI FETAR I KONCEPTIT PËR SOLIDARITETIN

Solidariteti shoqëror -përgjithësisht- nënkupton lidhjet në kuadër të një bashkësie, marrëdhëniet shoqërore që i lidhin njerëzit, që krijojnë raporte të afërsisë, të ndihmës reciproke, të komunikimit konstruktiv, të bashkëndjesisë[19]. Ahmed Umer Hashim, solidaritetin e përkufizon si angazhim kolektiv të atyre që kanë mundësi materiale për të ndihmuar njerëzit në nevojë ose për tua mbuluar detyrimet që ata vet nuk kanë mundësi t’i mbulojnë[20]. Me pak fjalë, solidariteti është përgjegjësia shoqërore e individit[21].

Në Islam, solidariteti dallon si për nga motivi, si për nga format e manifestimit. Motivi për solidaritet është fetar, pra synohet para së gjithash përfitimi i kënaqësisë së Allahut[22], e jo politik e racor. Solidariteti është imazhi lëvizës dhe faktografik i vëllazërisë fetare[23]. Roli i tij në shoqëri, figurativisht, krahasohet me rolin e gjymtyrëve në trup...Solidariteti nuk është bamirësi dhe ndihmë por detyrë dhe përgjegjësiu. Nga kjo perspektivë, solidariteti është obligim që duhet të përmbushet nga të gjithë veç e veç: kryefamiljari me familjen, i pasuri me të varfrin, fqinjin me fqinjin, farefisi ndërmjet vete, i forti me të dobëtin, e kështu me radhë[24]. Solidariteti nuk është krejt vullnetar. Në Islam është i rregulluar shtretërish dhe edhe në mënyrë të obliguar. Shembull për këtë kemi zekatin[25]

Solidariteti është i rregulluar me tekste nga Kur’ani dhe Sunneti. Dr. Hashimi përmend disa sosh prej tyre[26], si:

Ajetet:

-          “...Ndihmojeni njëri-tjetrin në punë të mira dhe në të ruajturit nga të këqijat dhe jo në gjynahe dhe armiqësi!...” [Maide: 2]

-          Për kohën! 2. Me të vërtetë, njeriu është në humbje, 3. përveç atyre që besojnë dhe bëjnë vepra të mira, i këshillojnë njëri-tjetrit të vërtetën e i këshillojnë njëri-tjetrit durimin.” [Asr: 1-3]

Hadithet:

-          Besimtari për besimtarin është sikur godina pjesët e së cilës mbajnë njëra tjetrën.”[27]

-          Shembulli i besimtarëve në dashurinë dhe mëshirën e ndërsjellë është sikur shembulli i një trupi të vetëm, i cili vuan edhe atëherë kur vetëm një gjymtyrë e tij vuan.[28]

-          Nuk ka besuar (plotësisht) ai që për vëllain e vet nuk do atë që do për vete.[29]

Natyrisht, ka edhe tekste tjera të shumta që trajtojnë solidaritetin shoqëror, por këto ishin vetëm sa për ilustrim[30]. Siç mund ta vërejmë, solidariteti ka principe të përgjithshme, të cilat përfshijnë të gjitha aspektet e jetës. Solidariteti nuk ndodhë vetëm në vështirësi, por edhe në gëzime. Myslimani është vëllai i myslimanit dhe me të ndan të mirën dhe të keqen[31].

 

II.2. SOLIDARITETI MORAL

Solidariteti moral nënkupton lidhjen shpirtërore me njëri tjetrin duke ndarë jo vetëm momentet e vështira së bashku por edhe ato të mira. Siç do të shohim, në kuadër të obligimeve ndërmjet besimtarëve është edhe përgjigja në ftesë për gëzim. Nga këtu, solidariteti moral, siç do të shprehej edhe Imam Gazaliu, është fryt i moralit të mirë[32] dhe, rrjedhimisht, edhe imazhi që shpërfaq vëllazërisë e vërtetë fetare dhe lidhjes e kërkuar shoqërore. Me këtë kuptim e manifestim, solidariteti moral është më i rëndësishëm se ai material, jo vetëm për shkak të ndjenjave edhe emocioneve, por edhe anës praktike[33].

Karakteristikë e solidaritetit, qoftë moral, qoftë material, është se ai nuk është i tkurrur vetëm ndërmjet myslimanëve. Format në vazhdim do të na zbulojnë më shumë detaje për konceptin e solidaritetit moral dhe imazhet e manifestimit të tij.

 

II.2.1. Solidariteti me myslimanët

II.2.1.1. Manifestimi i solidaritetit ndërmjet myslimanëve

Baza e solidaritetit moral ndërmjet myslimanëve është lidhja e tyre në baza fetare ose vëllazëria fetare. Në tekste të shumta në Kur’an dhe Sunnet është theksuar kjo vëllazëri, format dhe rëndësia e saj. Allahu thotë: “Në të vërtetë, besimtarët janë vëllezër,...” [Huxhurat: 10]; “...Sikur të shpenzoje tërë pasurinë që gjendet në Tokë, nuk do të mund t’i bashkoje zemrat e tyre, por Allahu i bashkoi ato...” [Enfalë: 63]; “...e të mëshirshëm midis tyre...” Fet’h: 29]. Mustafa Sibai, duke iu referuar ajetit të parë, thotë: ‘Shpallja e ‘vëllazërisë’ nga Kur’ani nënkupton solidaritet jo vetëm në aspektin material por edhe në atë moral...[34]

Pejgamberi Muhammed a.s. ka thënë: “Myslimani është vëlla i myslimanit... [35]”; “Shembulli i besimtarëve në dashurinë dhe mëshirën e ndërsjellë është sikur shembulli i një trupi të vetëm, i cili vuan edhe atëherë kur vetëm një gjymtyrë e tij vuan[36].”; “Nuk ka besuar (plotësisht) ai që për vëllain e vet nuk do atë që do për vete.[37]” Dr. Umer Hashimi duke folur për imazhet e vëllazërisë dhe reflektimin e saj thotë: ‘Vëllazëria fetare parasheh drejtësinë ndërmjet njerëzve, përkrahjen e të dëmtuarit, largimin e brengave dhe fatkeqësive.[38]

Nisur nga këto kuptime të gjera që përfshin solidariteti moral, dijetarë dhe hulumtues myslimanë kanë përmendur disa forma se si manifestohet ky solidaritet[39], disa prej të cilave do t’i veçojmë në vijim: urdhërimi për të mirë dhe ndalimi nga e keqja[40]; ndarja e drejtësisë ndërmjet vete; ruajtja e nderit të njëri tjetrit[41]; pajtimi në rast të prishjes; bashkimi dhe uniteti[42]; ikja nga bojkoti i njëri tjetrit – dhënia selam si imazh konkret[43]; ikja nga konflikti fizik dhe lufta me njëri tjetrin; ndihma ndaj vëllait kur është i drejtë dhe i padrejtë[44]; largimi i brengave; mos tallja dhe nënçmimi; falja dhe tolerimi; ikja nga zilia dhe urrejtja; përgjigja në ftesë; ngushëllimi (duke e vizituar në sëmundje, duke ia falur dhe përcjellë xhenazen); mbulimi i të metave në të gjallë dhe pas vdekjes; përcjellja e xhenazes dhe lutja për të, etj.

II.2.1.2. Kategoritë e solidaritetit[45]

Solidariteti nuk është koncept i shthurur. Myslimanit nuk i konsiderohet për burrëri, e aq më pak për fetari, të interesohet për të tjerët, e të braktisë ata që duhet kujdesur në radhë të parë për ta, familjen në këtë rast. Nga këtu, solidariteti i mirëfilltë fillon me familjen, respektivisht me prindërit[46], gruan[47] dhe fëmijët[48], fqinjët[49], farefisin[50], shoqërinë dhe njerëzit në përgjithësi. Secilit i kushtohet hapësirë dhe vëmendje sipas rregullit ‘Jepi atij atë që e meriton.

II.2.2. Solidariteti me jomylsimanët

II.2.2.1. Baza e solidaritetit moral me jomylsimanët

Siç përmendëm, karakteristikë e solidaritetit në Islam, moral apo material qoftë, është se ai nuk është i tkurrur vetëm ndërmjet besimtarëve myslimanë. Natyrisht, kur e themi këtë, nuk kemi për qëllim zhdukjen e dallimeve që ekzistojnë në shprehjen e këtij solidariteti ndaj myslimanëve dhe të tjerëve. Megjithëkëtë, ekzistojnë lidhje të njohura e aprovuara nga feja, të cilat na bëjnë të kultivojmë solidaritetin me jomyslimanët, veçmas atë material. Këto lidhje janë humane[51], familjare[52], farefisnore[53], misionare[54].

II.2.2.2. Manifestimi i solidaritetit moral me jomylsimanët

Solidaritetit moral me jomylsimanët manifestohet në disa forma, si: ndarja e drejtësisë me jomylsimanët, duke mos ua shkelur të drejtat që iu takojnë, dëshirimi i udhëzimit për në rrugën e drejtë, vizita e tyre në rast sëmundje me qëllim që t’iu përfitohet zemra[55]. Pejgamberi a.s., siç shënon Buhariu, kishte vizituar një fqinj të tij çifut, të cilit në momentet e fundit të jetës ia kishte prezantuar fenë dhe ai e kishte pranuar.

II.2.3. Synimet e solidaritetit moral

Besimtari me solidaritetin moral synon fillimisht fitimin e kënaqësisë së Allahut dhe shpërblimin e Tij[56], realizimin e vëllazërisë fetare, e cila është objektivë e kësaj feje[57], forcimin e lidhjeve shoqërore[58], lumturinë dhe mirëqenin[59], dhe udhëzimin në rrugën e Zotit.

 

II.3. SOLIDARITETI MATERIAL

Në Islam anëtarët e shoqërisë kanë edhe detyrime materiale karshi njëri tjetrit. Kjo bën që solidariteti material të mos jetë thjesht bamirësi por edhe detyrim dhe përgjegjësi. Allahu i Madhëruar kërkon nga besimtarët e pasur që të japin nga pasuria që Ai ua ka dhënë. Po kështu na mëson se në pasuritë e të pasurve ka pjesë të caktuar, e cila i takon të varfërve[60]. Nga këto mësojmë se pronar i vërtetë i pasurisë është Allahu ndërsa njeriu është mbikëqyrës andaj duhet të veprojë konform rregullave që i përshkruhen, respektivisht duhet të përmbushë detyrimet karshi të varfërve.

Dijetarët dhe studiuesit myslimanë kanë përshkruar format se si manifestohet solidariteti material, se cilat janë qëllimet e tij dhe cila duhet të jetë etika që duhet përfillur gjatë kohë sa ndihmojmë të tjerët.

Në vazhdim do të ofrojmë një përmbledhje rreth çështjeve në fjalë.

II.3.1. Llojet e solidaritetit material

Siç përmendëm solidariteti ka rëndësi të madhe në fe andaj edhe nuk është lënë krejtësisht çështje vullnetare. Solidariteti material merr trajtë edhe të obliguar. Se si manifestohet vullnetarisht dhe në mënyrë të obliguar, do të mësojmë në vazhdim:

II.3.1.1. Solidariteti vullnetar

Solidariteti vullnetar mund të quhet ndryshe edhe qytetar. Pra, është participim individual dhe krejtësisht i vullnetshëm. Është kjo ajo që e quajmë sadaka (lëmoshë). Në Kur’an dhe Sunnet gjejmë tekste të shumta të cilat na nxisin të japim e të ndihmojmë të tjerët. Në Kur’an Allahu na urdhrin të sillemi mirë me të afërmit[61], pra t’i ndihmojmë, sikur që na tregon se Ai e do lëmoshën dhe e rrit përfitimin e saj[62], në ndërkohë që urren format tjera jolegjitime të përfitimeve, siç është kamata. Po kështu na flet për besimtarët e devotshëm që japin duke synuar fitimin e kënaqësisë së Tij[63]. Edhe Pejgamberi a.s. i ka kushtuar rëndësi të madhe lëmoshës dhe verave të saj duke nxitur për dhënie dhe duke na i përmendur disa prej përfitimeve në botën tjetër[64].

Në Islam është kultivuar një formë e rrallë e lëmoshës që është karakteristikë vetëm e jona. Fjala është për vakëfin, një pronë e lënë për të varfrit dhe për nevoja shoqërore, destinimi i të cilës nuk mund të ndryshohet. Ajo si pronë i dedikohet Alalhut, si përfitim të varfërve dhe nevojtarëve. As nuk mund të shitet dhe as të lihet në trashëgim[65].

II.3.1.2. Solidariteti i obliguar

Ndryshe mund të quhet shtetëror. Në Islam, shteti obligon të pasurit që për të varfrit të ndajnë pjesë të pasurisë që kanë. Është kjo ajo që fetarisht njihet si zekat. Allahu thotë: “Merr nga pasuria e tyre lëmoshë me të cilën t’i pastrosh ata dhe t’ua rrisësh veprat e mira!...” [Teube: 103]; “Në pasuritë e tyre ka pasur pjesë për lypësit dhe nevojtarët.” [Dharijat: 19]. Pejgamberi a.s. ka thënë: ‘...bëjua me dije se Allahu ua ka obliguar dhënien e një pjese të pasurisë, e cila merret nga të pasurit dhe iu kthehet të varfërve.[66]

Reshid Rida duke folur për Zekatin dhe rëndësinë e tij në luftimin e varfërisë ka thënë: ‘Islami dallon nga të gjitha fetë me urdhrin për të dhënë Zekatin. Sikur myslimanët ta aplikonin, nuk do të mbetej i varfër në mesin e tyre.[67]’ Zekati i shërben fillimisht luftimit të varfërisë në nivel lokal, e më pas edhe në rrafsh më të gjerë. Imam Gazaliu thotë se nuk bartet zekati nga një vend ne tjetrin[68]. Megjithatë, ka edhe forma tjera me të cilat shprehet solidariteti i detyruar material. Prej këtyre formave do të veçonim dhënien e Sadakatu-l-Fitrit në fund të Ramazanit, therjen e kurbanit për ata që kanë mundësi në Kurban Bajram, shpagimet për gabimet gjatë adhurimeve të caktuara (kefareti), zotimet[69], etj.

 

II.3.2. Kategoritë përfituese 

Në përgjithësi, solidariteti material i detyruar, ose zekati me theks të veçantë, jepet për kategoritë që Allahu i ka përshkuar në Kur’an: “Lëmosha e zeqatit është vetëm për të varfrit, për nevojtarët, për ata që janë ngarkuar me mbledhjen dhe administrimin e tij, për lirimin e skllevërve, për të rënduarit nga borxhet, për (luftëtarët në) rrugën e Allahut dhe për udhëtarët e mbetur rrugëve. Këto janë detyrat e vëna prej Allahut. Vërtet, Allahu është i Gjithëdijshëm dhe i Urtë.” [Teube: 60]

Solidariteti material është një e mirë që mbulon të gjithë pjesëtarët e shoqërisë, pavarësisht fesë që kanë. Në fakt, dijetarët myslimanë kanë thënë se zekati i jepet vetëm myslimanëve por janë burime tjera, si lëmosha vullnetare, ajo me të cilën ndihmohen jomylsimanët. 

Nëse do të bënim ndonjë klasifikim të njerëzve që mbulohen nga solidariteti material, vullnetar dhe i detyruar, atëherë një ndarje do të mund të bëhej edhe sipas mënyrave vijuese:

1)      Kategoritë sipas fesë, ky bëjnë pjesë myslimanët dhe jomylsimanët[70].

2)      Kategoritë sipas afërsisë, ku fillohet me ata që e ke për detyrë të kujdesesh materialisht për ta[71], pra familjen[72], pastaj farefisin[73], fqinjët e më gjerë[74].

3)      Kategoritë sipas nevojës, të cilat u përshkuan më lart në ajetin 60 të kaptinës Teube. Këtu hyjnë edhe jetimët, gratë e veja, të moshuarit e varfër, etj.

4)      Kategoritë sipas vendit, e që fillohet së pari me të varfrit lokalë për të vazhduar më pas me të tjerët[75].  

II.3.3. Synimet e solidaritetit material

Solidariteti material në Islam ka synime shumë madhore, prej të cilave do të veonim:

1)      Në radhë të parë, si për çdo vepër tjetër, me të synohet arritja e kënaqësisë së Allahut[76].

2)      Fitimin e shpërblimit sepse, duke qenë në shërbim të krijesave, Allahu të shpërblen. Në Kur’an Allahu e përshkuan këtë si një formë huaje që robi e jep për Zotin e Zoti ia kthen shumëfish: “Kush do t’i japë Allahut një hua të bukur, që Ai t’ia kthejë shpërblimin shumëfish?...” [Bekare: 245] Natyrisht, huaja është përdorur në kuptimin alegorik, pra, ai që ndihmon robërit e Allahut, ka shpërblimin e Allahut[77]

3)      Përmbushjen e detyrimeve karshi familjes, farefisit dhe shoqërisë.

4)      Përfitimin e zemrave dhe dashurisë. Pejgamberi a.s. ka thënë: “Sadakaja ndaj të varfrit është njëherë sadaka, ndërsa ndaj të afërmit është dy herë: Është sadaka dhe mbajtje e lidhjeve familjare.[78]

5)      Luftimin e varfërisë. Ndihma solidare nuk përfshin thjesht zgjidhjen e përkohshme të varfërisë por zgjidhjen afatgjate[79].

6)      Luftimin e dukurive që vijnë si pasojë e varfërisë.

7)      Kultivimin e vlerave dhe virtyteve[80]. Për pikat 5, 6 dhe 7 lexo këtë argument. Pejgamberi a.s. ka thënë: “Ka thënë një njeri: Sonte do të kontribuoj me një lëmoshë! Doli me lëmoshën e tij dhe lëshoi në dorën e një hajni. Njerëzit u gdhinë ndërsa flisnin: Natën – mbrëmë i është dhënë lëmoshë një hajni. Tha: O Allahu im! Ty të takon falënderimi për hajnin! Do të jap sonte (prapë) një lëmoshë. Doli me lëmoshën e tij dhe e lëshoi në dorën e një gruaje të pandershme. Të nesërmen njerëzit flisnin se si një gruaje të pandershme mbrëmë i ishte dhënë lëmoshë. Tha: O Allahu im! Ty të takon falënderimi për gruan e pandershme. Sonte (për të tretën herë) do të jap lëmoshë. Doli dhe e lëshoi sadakanë e tij në dorën e një të pasuri. Në mëngjes njerëzit flisnin se si mbrëmë i ishte dhënë sadaka një të pasuri. Tha: O Allahu im! Ty të takon falënderimi për hajnin, gruan e pandershme dhe të pasurin! I erdhi (frymëzimi ose meleku nga ana e Allahut) dhe i tha: Sa i përket lëmoshës sate ndaj vjedhësit, ndoshta me të e ruan nderin dhe e braktis vjedhjen; sa i përket gruas së pandershme, ndoshta e ruan moralin dhe i ikë amoralitetit; sa i përket të pasurit, ndoshta merr mësim dhe shpenzon nga ajo që i ka dhënë Allahu.[81]

8)      Investimi në shkencë dhe dije. Dr. Jusuf Kardavi përmend se juristët myslimanë kanë paraparë ndarjen e zekatit edhe për atë që i përkushtohet dijes në ndërkohë që nuk e kanë paraparë këtë për atë që i përkushtohet adhurimit. Kjo për shkak se adhurimi nuk ka nevojë që t’i përkushtohemi tërësisht, e madje edhe po ta bënim është çështje private, në ndërkohë që dija kërkon përkushtim dhe nuk është private. Për këtë shkak, Dr. Kardavi citon Imam Ebu Hanifen, ta ketë lejuar bartjen e zekatit nga një vend në tjetër, përkundër rregullave, nëse në pyetje është investimi në studentë dhe kërkues të dijes[82].

II.3.4. Etika e solidaritetit material

Në Islam, duke qenë se me solidariteti synohet fitimi i kënaqësisë së Zotit, atëherë gjërat tjera kanë pak rëndësi. Po kështu, me ndihma synohet të ruhet morali i të varfërve dhe privatësia e tyre, e jo të zbulohen. Për këtë shkak preferohet shumë që ndihmat të jepen në fshehtësi. Allahu na mëson: “T’i jepni lëmoshat haptazi, është gjë e mirë, por t’ua jepni ato të varfërve fshehurazi, është edhe më mirë dhe ju shlyen disa nga gjynahet tuaja. Allahu e njeh mirë çdo vepër që ju bëni.” [Bekare: 271] Kur përmend robërit e sinqertë, përmend se tipar i tyre është dhënia në fshehtësi: “Ne po ju ushqejmë për Allahun, nuk duam prej jush shpërblim dhe as falënderim.” [Insan: 9]

Pejgamberi a.s. aq shumë na ka porositur që ta ruajmë këtë detaj saqë ka thënë që kur të japim ‘...të mos dijë e majta se çfarë dha e djathta[83].’

 

PËRFUNDIM

Pas prezantimit të solidaritetit shoqëror nga perspektiva e fesë islame, si rezultate kryesore dhe të gjetura të rëndësishme të tij, mund t’i veçojmë:

1)      Rolin më aktiv të shoqërive tradicionale në raport me globalizimin kulturor, duke mos lejuar shkrirjen në vorbullën e tij.

2)      Shfrytëzimin e mundësive që ofron globalizimi për të përcjellë vlerat tona tek të tjerët, në mënyrë që globalizimi të jetë proces i drejtë në marrë-dhënie. 

3)      Plasimin e ideve fetare në ambiente të ndryshme, që të dihet se roli i fesë, veçmas në çështje që kanë të bëjnë me lidhjet shoqërore, është i pazëvendësueshëm.



[1] Ky punim është prezantuar në konferencën shkencore të organizuar nga Universiteti Marin Barleti në Shqipëri, në nëntor 2017. 

[2] Ky konstatim është i Antoni Gidensit (Anthony Giddens). Shih: Nuruddin Zimam, “Avlemetu-th-thekafeti – el-mustehil ve-l-mumkin”, Revista El-ulum el-insanijje, Universiteti Biskra, Algjeri, nr.1, nëntor 2001, f. 135.

[3] Shih: Grup autorësh, El-muslimune fi muvaxheheti el-betth-thi el-mubashir, (Rijad: Dar Tuvejk, 2000), f. 42-42.

[4] Shih: Ali Pajaziti, Fjalor i Sociologjisë, (Shkup: Logos-A, 2009), f.212. 

[5] Shih: Ebu Bekir Refik, “Mehatir el-avlemeti ala el-huvijejti eth-thekafijjeti li-l-alemi-l-islamij”, Dirasat – Universiteti Ndërkombëtar Islamik, Chitagong, Bangladesh, vëll, 4, dhjetor 2007, f. 8. 

[6] Po aty, f. 9. 

[7] Shih: Muhammed Ammare, Bejne el-alemijjeti el-islamijje ve-l-avlemeti el-garbijje, (Kajro: Mektebetu El-Imami El-Buhari, 2009), f. 51.    

[8] Shih: Ebu Bekir Refik, “Mehatir el-avlemeti, op. Cit., f. 6. 

[9] Shih: Ali bin Ibrahim Nemle, Haxhisu-l-muamereti fi-l-fikri-l-arabij bjne et-tehvini ve-t-tehvil, (Bejrut: El-merkez eth-thekafij el-arabij, 2009), f. 109-111.   

[10] Shih. Xhelal Emin, El-avlemeh, (Kajro: Dar el-mearif, 2002), f. 48.

[11] Ibn Haldun, Tarihu Ibn Haldun, ver. Halil Shehadeh, (Bejrut: Dar El-Fikr, ed.2, 1988), 1/184.

[12] Shih: Muhammed Ammare, Bejne el-alemijjeti el-islamijje ve-l-avlemeti el-garbijje, op.cit., f. 54.    

[13] Shih: Abdul Kadir bin Muhammed Ata Sufi, Athar el-avlemeh ala akideti-sh-shebab, (Muslim World League: Davetu-l-hakk: v. 23, nr. 215. 1427 h.), f. 13. 

[14] Shih: Xhafer Shejh Idris, Sirau-l-hadarat bejne avlemetin garbijjetin ve ba’thin islamij, (Rijad: Mexhel-letu El-Bejan, 1433 h.), f. 14; Ebu Bekir Refik, “Mehatir el-avlemeti, op.cit., f. 8. 

[15] Shih: George Ritzer dhe Douglas J. Goodman, Teoria sociologjike, për. Grup përkthyesish, (Tiranë: UFO Press, 2008), f. 592. .

[16] Shih: Abdul Aziz Berguth, Esh-shuhud al-hadarij li-l-ummeti el-vesat fi asri-l-avlemeh, (Kuvajt: Ministria e Vakëfeve dhe Çështjeve Islame, 2007), f. 129.

[17] Shih: Ebu Bekir Refik, “Mehatir el-avlemeti , op.cit., f. 7. 

[18] Shih. Dr. Xhafer Shejh Idris, Vesail el-ittisal ve alakatuna bi-th-thekafat el-uhra, op.cit., f. 72-73.

[19] Ali Pajaziti, Fjalor i Sociologjisë, op.cit., f. 603.

[20] Shih: Ahmed Umer Hashim, Et-tedamun fi muvaxheheti et-tehaddijjat, (Kajro-Bejrut: Dar Esh-shuruk, 2001), f.9.

[21] Shih: Sejjid Hashim Mevsevi, En-nidham el-ixhtimaij fi-l-Islam, (Bejrut: Dar esh-shuruk, 1992), f. 52.

[22] Shih: Kur’ani: Insan: 9: “Ne ju ushqejmë vetëm për hir të Zotit. Për këtë, nuk duam shpërblim e as falënderim! 10. Ne i frikësohemi Zotit tonë në një Ditë të ashpër, që do t’i bëjë fytyrat të jenë të vrenjtura.”

[23] Shih: Kur’ani: Enfalë: 62-63:  “Ai të ka forcuar me ndihmën e Tij dhe me besimtarët, 63. duke i bashkuar zemrat e tyre (si një zemër e vetme). Sikur të shpenzoje tërë pasurinë që gjendet në Tokë, nuk do të mund t’i bashkoje zemrat e tyre, por Allahu i bashkoi ato. Ai është vërtet i Plotfuqishëm dhe i Urtë.”

[24] Shih: Sejjid Hashim Mevsevi, En-nidham el-ixhtimaij fi-l-Islam, op.cit., f. 56; 57.

[25] Për më shumë rreth zekatit si ligj që rregullon solidaritetin shoqëror shih: Ahmed Mustafa Hatir, El-hidmetu el-ixhtimaijje – nadhretun tarihijjetun – menahixh el-mumareseh- el-mexhalat, (Aleksandri: El-mekteb el-xhami el-hadith, ed. 2, 1995), f. 45.

[26] Shih: Ahmed Umer Hashim, Et-tedamun, op. cit., f.9.

[27] Hadithin e shënojnë Buhariu dhe Muslimi.

[28] Hadithin e shënojnë Buhariu dhe Muslimi.

[29] Hadithin e shënojnë Buhariu dhe Muslimi.

[30] Shih hadithet: ‘Aq shumë më porositi Xhibrili për fqinjin saqë mendova se do të ma bëjë trashëgimtar.’ [Buhariu dhe Muslimi]; ‘Kush mbulon nevojën e vëllait të vet, Allahu do t’ia mbuloj atij nevojën!’ [Buhariu dhe Muslimi]; ‘Nuk ka besuar në mua ai që flenë ndërsa fqinji i tij është barkzbrazur...’ [Taberaniu]; ‘Unë dhe kujdestari i jetimit jemi bashkë në Xhennet...’ [Buhariu]; ‘Kush kujdeset për gruan e vejë dhe miskinin është sikur luftëtari në rrugën e Allahut ose ai që falet natën dhe agjëron ditën.’ [Buhariu]; ‘...Kur ta rrjepësh kurbanin, fillo me fqinjin tonë çifut...’ [Ebu Davudi dhe Tirmidhiu].

[31] Parafrazuar nga: Ahmed Umer Hashim, Et-tedamun, op. cit., f. 32.

[32] Alevi Ebu Bekir Muhammed Seffaf, Muhtesar Ihjai Ulumi-d-Din, (Xhakarta: Dar el-kutub el-islamijje, 2004), f. 89.

[33]  Pejgamberi Muhammed a.s. ka thënë: ‘Ju nuk mund të tregoheni zemërgjerë me pasuritë  (ndihmat, lëmoshat) tuaja ndaj të gjithë njerëzve (sepse nuk mjaftojnë), por tregohuni zemërgjerë duke u shfaqur fytyrëçelur para tyre dhe duke treguar moral të mirë me ta.’ Hadithi është hasen li-gajrihi. Shih: Sahihu-t-Tergibi ve-t-Terhib, nr. 2661.

[34] Parafrazuar nga: Mustafa Sibai, Ishtirakijjetu-l-Islam, (Egjipt: Eddar el-kavmijje li-t-tibaati ve-n-neshr, ed. 2, pa vit botimi), f. 111.

[35] Hadithin e shënon Muslimi.

[36] Hadithin e shënojnë Buhariu dhe Muslimi.

[37] Hadithin e shënojnë Buhariu dhe Muslimi.

[38] Ahmed Umer Hashim, Et-tedamun, op. cit., f. 32.

[39] Shih: Ahmed Umer Hashim, Et-tedamun, op. cit., f. 32 e tutje; AbduRrahim bin Muhammed El-Mugadh-dhevi, Ed-da’vetu ve siletuha bi-l-hajat, (Rijad: Mektebetu-rr-Rrushd, pa vit botimi), f. 222-239; Abdul Aziz bin Muhammed Selman, Min mehasini-d-dini el-islamij, (Botim privat: ed. 3, 1983), f. 10-11; 17; 18.

[40] Shoqëria islame është e ngritur mbi baza fetare andaj prej imazheve më të theksuara të saj është se vazhdimisht e urdhërojnë njëri tjetrin për të mirë dhe e ndalojnë nga e keqja [Shih kaptinën Teube, ajeti: 71]. Se sa e rëndësishme është kjo mësojmë nga një hadithi i njohur profetik, i cili urdhërimin për të mirë dhe ndalimin nga e keqja e sheh si organ që garanton ekzistencën e kësaj shoqërie në tokë.

[41] Duke mos ia shkelë nderin familjar por as duke mos e përgojuar.

[42] Si mjet i realizimit të kësaj është edhe namazi me xhemat. Me faljen e namazit me xhemat përfitohet njohja ndërmjet besimtarëve, përforcohen lidhjet, shtohen dashuria, butësia dhe mëshira e ndërsjellë. Ngjashëm trajtohen edhe zekati, agjërimi  dhe haxhi që i shërbejnë kësaj lidhje dhe këtij bashkimi. Shih: Abdul Aziz bin Muhammed Selman, Min mehasini-d-dini el-islamij, op.cit., f. 10-11; 17; 18.

[43] Dhënia selam konsiderohet si formë që tregon se nuk ka bojkot dhe as lëçitje ndërmjet vëllezërve.

[44] Kjo ndihmë manifestohet duke i ndihmuar nëse i bëhet padrejtësi dhe duke i ndihmuar nëse bën padrejtësi, respektivisht duke e ndalur nga padrejtësia.

[45] AbduRrahim bin Muhammed El-Mugadh-dhevi, Ed-da’vetu ve siletuha bi-l-hajat, op.cit., f. 222-239.

[46] Shih urdhrin kur’anor për mirësjellje me prindërit, Isra: 23. Po kështu shih hadithin profetik: ‘Kujt i takon mirësjellja ime së pari? Nënës...Pastaj babait.’ Hadithin e shënojnë Buhariu dhe Muslimi.

[47] Shih ajetin: Nisa: 19; Tahrim; 6; hadithin ‘Silluni mirë me gratë!...’ Sahihu-l-xhami, nr. 960.

[48] Shih ajetet: Tahrim: 6; Nisa: 11.

[49] Shih ajetin: Nisa: 36; hadithin e shënuar nga Buhariu dhe Muslimi: ‘Xhibrili më porositi aq shumë për fqinjin saqë mendova se do ta caktojë trashëgimtar.’

[50] Shih ajetin: Nisa: 36; hadithin e shënuar nga Buhariu dhe Muslimi: ‘Në Xhennet nuk hyn ai që shkëput lidhjet farefisnore.

[51] Të gjithë njerëzit, në origjinë, janë prej një babai dhe një nëne. Jo vetëm kaq. Besimtari dallohet për nga aktiviteti human që bën. Pejgamberi Muhammed a.s. ka thënë: ‘Njeriu më i mirë është ai më i dobishmi për të tjerët.’ Në këtë angazhim të tij për të qenë i dobishëm nuk është përjashtuar jomyslimani paqësor[51], veçmas nëse marrim parasysh udhëzimin në rrugën e drejtë, si formë e solidaritetit, të cilën patjetër besimtari duhet ta manifestojë me të tjerët. Dijetarët, duke iu referuar ajetit: “Allahu nuk ju ndalon të silleni mirë dhe të jeni të drejtë ndaj atyre që nuk luftojnë kundër jush për shkak të fesë dhe që nuk ju dëbojnë prej shtëpive tuaja. Me të vërtetë, Allahu i do të drejtët.” [Mumtehine: 8] kanë thënë se nuk ka ndalesë që myslimani të sillet mirë me jomyslimanin[51]. Në ajet nënvizohet drejtësia si formë e zhvillimit të raporteve, e që, siç kemi shënuar më lartë, është trajtë e solidaritetit moral. Sigurisht, ka specifika që duhet marrë parasysh me rastin e shprehjes së solidaritetit moral, në mënyrë që të mos veprohet diç që nuk miratohet nga ana e fesë. Shih fetvanë nr. 178077: 'A shpërblehet besimtari nëse ndihmon jobesimtarët.', e publikuar më 22.4.2012 në www.islamweb.net. Në fetva janë edhe të dhënat për hadithin e cituar. Shih edhe: Ismail bin Umer bin Kethir, Tefsiru-l-Kur'ani-l-Adhim, (Rijad: Dar Tajjibe li-n-neshr ve-t-teuzië, ed. 2, 1999), 8/90.

[52] Si imazh konkret i kultivimit të solidaritetit me jomylsimanët është lidhja familjare. Buhariu dhe Muslimi shënojnë hadithin e Esmasë r.a., e cila kishte kërkuar leje nga Pejgamberi a.s. për të mbajtur apo jo lidhjet me të ëmën e saj, e cila atëbotë ishte idhujtarë. Pejgamberi a.s. e kishte lejuar.

[53] Hadithin që e shënuam më lartë për mirësjelljen me fqinjët e që përfshin dhe fqinjin jomysliman.

[54] Besimtari, siç e do për vete udhëzimin, duhet ta do edhe për të tjerët, për këtë shkak duhet t’i thërret në fe. Vet udhëzimi është një nga format e solidaritetit moral.

[55] Ibn Tejmije është pyetur për vizitën e jomyslimanëve dhe ka thënë se lejohet sepse mund të ketë dobi në të, respektivisht vizita të bëhet shkak që të udhëzohet në Islam. Shih: Ahmed bin Abdul Halim bin Tejmije, Mexhmu el-fetava, ver. AbduRrahman bin Muhammed bin Kasim, (Medine Munevvere: Kompleksi Mbreti Fehd për botimin e Kur'anit, 1995), 24/265.

[56] Kush mbulon të metat e vëllait, Zoti ia mbulon të metat atij. Pra, edhe kënaqësi e Zotit, edhe shpërblim prej Tij. Shih hadithin e saktë në Sahihu Ibn Maxhe, 2078.

[57] Përmendëm se afrimi i zemrave të besimtarëve ndërmjet vete, sipas ajetit 63 nga kaptina Enfalë, është meritë e fesë.

[58] Vizitat, ngushëllimet, ndarja e gëzimit me të tjerët fiton dashurinë e tyre. Madje, edhe lidh gjeneratat ndërmjet vete. Shih: Abdul Aziz bin Muhammed Selman, Min mehasini-d-dini el-islamij, op.cit., f. 10-11.

[59] Shoqeritë ku ka soldiaritet janë më të lumtura dhe më pak vuajnë nga urrejtja, smira, inati.

[60] Shih ajetet: “...jepuni diçka nga pasuria juaj, të cilën ju ka dhuruar Allahu...” [Nur: 33]; “Në pasuritë e tyre ka pasur pjesë për lypësit dhe nevojtarët.” [Dharijat: 19]; dhe hadithin: ‘...bëjua me dije se Allahu ua ka obliguar dhënien e një pjese të pasurisë, e cila merret nga të pasurit dhe iu kthehet të varfërve.’ Hadithin e shënojnë Buhariu dhe Muslimi.

[61]Silluni mirë me fqinjin e afërt dhe atë të largët.” [Nisa: 36].

[62]Allahu ia heq çdo përfitim kamatës, kurse e rrit përfitimin e bamirësisë.”[Bekare: 276]

[63]Ata që japin nga pasuria e tyre natën dhe ditën, fshehurazi dhe haptazi, do të kenë shpërblim te Zoti i tyre; ata nuk do të kenë pse të frikësohen apo pikëllohen.”[Bekare: 274]; “Ne po ju ushqejmë për Allahun, nuk duam prej jush shpërblim dhe as falënderim.” [Insan: 9].

[64] Shih disa nga tekstet: “Kur të gatuash gjellë, shtoji ujë më shumë që t`i japësh dhe fqinjit tënd.” Hadithin e shënon Muslimi.; “Kur njeriu vdes , i ndërpriten veprat e tij, përveçse nga tre gjëra: sadakaja e rrjedhshme...” Hadithin e shënon Muslimi.; “Cili është islami më i mirë? Tha: “ T`i ofrosh ushqim dikujt...” Hadithin e shënojnë Buhariu dhe Muslimi. Aisheja r.a., siç transmeton Tirmidhiu në Sunen, rrëfen se kishin therur një dele ndërsa Pejgamberi a.s. pasi që kishte urdhëruar të shpërndahej lëmoshë për hir të Allahut, e kishte pyetur Aishen: “Çfarë ka mbetur prej saj? Asgjë, me përjashtim të një krahu – iu përgjigj Aisheja. Paska mbetur e tëra, me përjashtim të atij krahu – ia ktheu ai.[64]” Abdullah in Mes’udi r.a., siç shënon Buhariu në Sahihun e tij, transmeton se Muhammedi a.s. ka thënë: “Cili prej jush e ka më të dashur pasurinë e trashëgimtarit të vet se sa pasurinë personale? O i Dërguari i Allahut, nuk ka njeri që të mos e dojë pasurinë e vet më shumë – iu përgjigjën. Atëherë, pasuria e tij është ajo që e jep ndërsa pasuria e trashëgimtarit është pasuria që e lë -tha.” Tirmidhiu transmeton në Sunen nga Ebu Kebshe el-Ennemariu r.a. se ai ka dëgjuar Pejgamberin r.a. duke thënë: “Për tri gjëra iu betohem dhe ua them një hadith, andaj mbajeni në mend: Pasuria e robit nuk pakësohet nga lëmosha!…” Albani thotë se hadithi është sahih – autentik.; “Një dërhem është më i vlefshëm se njëqind mijë dërhem. Sahabët të habitur thanë: E si është e mundur kjo? Tha: “Një person kishte vetëm dy dërhemë, e dha sadaka njërin prej tyre, ndërsa një tjetër shkoi tek pasuria e tij e shumtë, mori prej saj njëqind mijë dërhem dhe i dha sadaka.” Hadithin e shënon Nesaiu ndërsa Albani e konsideron hasen.

[65] Për më shumë, shih: Ahmed Mustafa Hatir, El-hidmetu el-ixhtimaijje, op.cit., f. 47-48.

[66] Hadithin e shënojnë Buhariu dhe Muslimi.

[67] AbduRrahim bin Muhammed El-Mugadh-dhevi, Ed-da’vetu ve siletuha bi-l-hajat, op.cit., f. 67.

[68] Shih: Muhammed Xhemaluddin Kasimi, Tehdhibu meuidhati-l-mu’minine, (Aleksandri: Dar Ibn Haldun, pa vit botimi), f. 46.

[69] Për më shumë, shih: Ahmed Mustafa Hatir, El-hidmetu el-, op.cit. f. 46-47.

[70] Më parë kemi shpjeguar për këtë çështje tek solidariteti moral. 

[71] Pejgamberi a.s. ka thënë: “Fillo me ata që i ke nën përgjegjësi.” Hadithin e shënon Nesaiu ndërsa Albani e konsideron të saktë.

[72] Pejgamberi a.s. ka thënë: “...Më i miri i këtyre dinarëve është dinari që njeriu shpenzon për familjen.” Hadithin e shënojnë Muslimi, Tirmidhiu dhe Ibn Maxheh.

[73] Pejgamberi a.s. ka thënë: “Sadakaja ndaj të varfrit është njëherë sadaka, ndërsa ndaj të afërmit është dy herë: Është sadaka dhe mbajtje e lidhjeve familjare.” Hadithin e shënon Buhariu.

[74] Për më shumë shih: Ahmed Umer Hashim, Et-tedamun, op. cit., f. 11.

[75] Po aty, f. 11.

[76] “...jepuni diçka nga pasuria juaj, të cilën ju ka dhuruar Allahu...” [Kur’ani: Nur: 33]; “Ne po ju ushqejmë për Allahun, nuk duam prej jush shpërblim dhe as falënderim.” [Kur’ani: Insan: 9]

[77] Shih: Ebu A’la Mevdudi, Parimet e Islamizmit, përktheu: Vehbi Sylejman Gavoçi, (Tiranë: Komiteti i Bashkuar Kuvajtian për Bamirësi, 2000), f. 160.

[78] Hadithin e shënon Buhariu.

[79] Për më shumë rreth kësaj shih mendimet e juristëve myslimanë të cituara nga Dr. Kardavi në veprën e tij ‘Fikhu-z-Zekat’ f. 560-570,

[80] Abdul Aziz bin Muhammed Selman, Min mehasini-d-dini el-islamij, (op.cit., f. 11.

[81] Albani në Sahihul xhamië e vlerëson autentik. Shih për më shumë: Ebu A’la Mevdudi, Parimet e Islamizmit, op.cit, f. 160.

[82] Jusuf Kardavi, Fikhu-z-Zekat, (Bejrut: Muessesetu-rr-Rrisale, ed. 2, 1973), f. 560-561; 569-570. Në faqet 856-878 mund të gjeni më shumë rreth objektivave të Zekatit.

[83] Hadithin e shënon Buhariu. 

  HUTBEJA E TË DREJTAVE TË PUNËTORËVE

Falënderimi i takon All-llahut. Atë e falënderojmë dhe prej Tij falje dhe ndihmë kërkojmë. Kërkojmë mbrojtje nga All-llahu prej të këqijave të vetvetes dhe të veprave tona. Kë e udhëzon All-llahu s'ka kush e lajthit dhe kë e largon nga rruga e vërtetë, s'ka kush e udhëzon. Dëshmoj se s'ka hyjni tjetër përveç All-llahut, i Cili është Një dhe dëshmoj se Muhammedi është rob dhe i dërguar i Tij.

 

Të nderuar vëllezër besimtar!

Subhanallah! Jetojmë në kohën kur sprova, të cilës Muhammedi, alejhi’s selam ia kishte frikën për ummetin e vet, është bërë realitet. Hadithi: “Çdo ummet ka sprove ndërsa sprova e ummetit tim është pasuria”([1]), është parathënia e kësaj hutbeje, e cila, për shkak të kohës dhe rrethanave, i kushtohet punëtorëve, festa e të cilëve është pas pak ditësh. Kjo festë, për shkak të shkeljes se të drejtave të tyre, ka marrë karakter, jo festiv, por demonstrues. Andaj, për të mos humbur kohën shumë, meqë sot është e xhuma dhe vlera e kësaj dite është mbi ditët tjera, do të futemi në temë duke e lutur Allahun të na bekojë për sukses!

Të nderuar besimtarë!

Puna në Islam

Puna në Islam është edhe adhurim. Mundi që bën njeriu për fitimin e furnizimit të familjes është padyshim formë adhurimi, për të cilin Allahu shpërblen. Madje, puna, është ajo që ruan nderin e njeriut. Hadithi i Muhammedit, alejhi’s selam: “Dora e lartë (që punon e fiton) është me e mirë se ajo e ulëta (qe lyp e nuk punon)”([2]), ndalon decidivisht përtacinë dhe dembelinë. Çfarëdo që të jetë ajo, është më e mirë se sa të mos punosh fare. Muhammedi, alejhi’s selam thotë:“Që dikush të marrë udhë në mal e të ngarkoje barrëdrurësh mbi shpinë, e pastaj ta shesë që të blej ushqim dhe të jap sadaka, është më mirë se sa ta shtrij dorën para njerëzve”. ([3])

Madje, nuk ka vend për arsyetim për arsye se edhe pejgamberët e Allahut, njerëzit më të zgjedhur, kanë punuar, jo vetëm si afaristë por edhe si punëtorë. A nuk ka thënë Allahu i madhëruar për Musain, alejhi’s selam: “Ai (Shuajbi) tha: Unë dëshiroj të martoj ty me njërën prej këtyre dy vajzave të mia, me kusht që të më shërbesh tetë vjet, e nëse i plotëson dhjetë, ai është vullneti yt, e unë nuk dëshiroj të rëndojë ty, e në dashtë All-llahu, ti do të gjesh te unë mirëkuptim!" 28. Ai (Musai) tha: "Kjo le të mbetet mes meje e teje, e cilindo afat që do ta kryej nga këta të dy, nuk do të ketë përgjegjësi për mua. Për këtë që po themi All-llahu është garant”. ([4])

Jo vetëm Musai, por edhe pejgamberët tjerë, paqja dhe mëshira e Allahut qofshin mbi ta, punonin.

Të nderuar vëllezër!

A) Parime të përgjithshme rreth punës

1. Puna është e drejte e secilit individ ndërsa shtetit i mbetet sigurimi i saj. Nuk mund të paramendohet një shtet nëse qytetarëve të vet nuk ua siguron mundësitë për mirëqenien e tyre materiale. Shtetet që sot për ambicie e aspirata shtazarake të disa liderëve famëkeq popullin e shndërrojnë në parazit nuk mund të quhen shtete.

2. Favorizimi, ne bazë të pasurisë, familjes, etj, nuk duhet të jetë prezent. Të gjithëve duhet ofruar mundësia e punësimit, e sidomos atyre që, profesionalisht, janë më të përgatitur. Muhammedi, alejhi’s selam ka thënë: “Kush merr përsipër udhëheqjen e myslimanëve në diç dhe emëron ndonjë njeri ndërsa në ummet ka më meritor se ai, ai e ka tradhtuar Allahun dhe të dërguarin e Tij”([5]).

Një gjë të tillë e shihte si shenjë e afrimit të shkatërrimit të botës. Kur qe pyetur për këtë moment, ai pati dhënë këtë përgjigje: “Kush çështja t’i lihet atij që nuk është fare i denjë për të, atëherë prite shkatërrimin (Kijametin)”. ([6])

3. Shansi për punë nuk d.t.th. që çdokush ta ushtrojë çfarëdo detyre që vjen për dore. Jo, secili kryen atë pune që është i caktuar, edhe sipas natyrës për të. Pejgamberi, alejhi’s selam, tha: “Punoni, kryeni obligimet tuaja, çdokush është i lehtësuar për atë që është krijuar”([7]).

4. Puna, çfarëdo që të jetë, me kusht që të jetë e lejuar, nuk bën të përbuzet. Davudi, alejhi’s selam ishte farkëtar, Nuhu, alejhi’s selam ndërtonte anije-ishte zdrukthëtar, Musai, alejhi’s selam, ruante delet, madje Muhammedi, alejhi’s selam ka thënë: “Allahu nuk dërgoi asnjë pejgamber që të mos ketë ruajtur delet. A edhe ti o i dërguari i Allahut?!- e pyetën me habi. Po, banorëve të Mekkes ua ruaja delet për disa karate (pjese dinari apo dërhemi)”([8]).

Muslimanë te dashur!

B) Detyrat e punëtorit

1. Kryerja e punës siç është më së miri pa bërë mashtrime. Sheddad b. Evsi transmeton se Pejgamberi, alejhi’s selam, ka thënë: ”Allahu dëshiron që kur ndonjëri prej jush të bëjë diç, ta përsosi atë (sa të ka mundësi)”. ([9])

2. Të mos iki nga puna. Ibrahim b. Ed’hemi kishte shkuar me një njeri të punojë, dhe ne mbrëmje, kur morën shpërblimin e punës, blenë bukë për të ngrënë por Ibrahimin e kaploi vaji. Perse qanë- e pyeti shoku i tij. Ne e morëm hakun tonë por nuk di a ia kemi dhënë hakun edhe punëdhënësit- tha Ibrahimi. Nuk ngrëni fare bukë prej atij fitimi.

Nëse ky tregim sado pak merret parasysh, atëherë ai do ta ndërgjegjësoje çdo punëtor për punën e vet.

c) Të drejtat e punëtorit

1. Të ruhet nderi dhe dinjiteti i tij, pa i bërë padrejtësi. Islami, njeriut, para së gjithash, ia përkujton lidhjen e tij me punëtorin në vijën vertikale. Thotë Allahu: S’ka dyshim se besimtarët janë vëllezër".([10]) Ndërsa Pejgamberi alejhi’s selam ka thënë: "Vëllezërit tuaj, (janë) shërbëtorët tuaj…"([11]).

Ndryshe, pasojat e kësaj, jo vetëm në këtë, por edhe në botën tjetër, janë shumë të mëdha.

2. Puna të mos e largojë nga adhurimi. Është e drejtë të kërkojë nga punëdhënësi që puna assesi të mos e largoj nga namazi. Allahu duke përshkruar besimtarët e sinqertë, punëdhënësit në këtë rast, thotë: “Ata janë njerëz që nuk i pengon as tregtia e largët e as shitblerja në vend për ta përmendur All-llahun, për ta falur namazin dhe për ta dhënë zeqatin, ata i frikësohen një dite kur do të tronditen zemrat dhe shikimet. 38. (ata i luten) që All-llahu t'i shpërblejë më së miri për atë që punuan dhe për t'ua shtuar të mirat nga Ai. All-llahu e dhuron pa masë atë që do”. ([12])

3. Të mos ofendohet duke e thirrur me emra të këqij apo etiketime. Nëse Islami ia ka ndalur muslimanit që robin apo robëreshën ta thërras me këtë emër, atëherë si është puna që punëtori i lirë të ofendohet me emra të këqij. Pejgamberi, alejhi’s selam ka thënë: " Le të mos thotë askush prej jush: Robi im, robëresha ime, sepse që të gjithë jeni robër te Allahut dhe të gjitha gratë janë robëresha të Allahut por le të thotë: Djaloshi im, vajza ime"([13]).

4. Të mos e ngarkojë me çka nuk mundet. Allahu një gjë të tillë e ka urryer edhe për adhurime e lëre më për punë tjera. Punëdhënësi nuk bën ta ngarkojë punëtorin me punë, që fizikisht, nuk mund t’i përballojë. Kur Shuajbi e mori Musain, alejhima’s selam, në punë, i tha: “...e unë nuk dëshiroj të rëndojë ty...”. ([14])

Pejgamberi, alejhi’s selam ka thënë: “Mos i ngarkoni me çka nuk munden; nëse e bëni këtë, atëherë ndihmojuni"([15]).

5. Të mos ngarkojë me detyra të ndaluara, si prostitucion, alkool, etj.

6. T’i jepet pagesa me kohë([16]). Për çdo punë ka shpërblim andaj Islami duke mos dashur t’i shkelet e drejta asnjërës palë, sikur që porositë punëtorin të jetë i sinqertë në raport me punën, po kështu porositë edhe punëdhënësin që punëtorit t’ia jep hakun. Muhammedi, alejhi’s selam ka thënë: “Jepjani punëtorit hakun ende pa u tharë djersa e tij”. ([17])

7. Sigurimi. Punëdhënësi e ka obligim qe punëtorin ta sigurojë punëtorin e tij. Sigurimi bëhet në atë mënyrë që nëse në të gjallë është sprovuar me ndonjë sëmundje apo është plakur, sigurohet ai dhe familja e tij, sikur që sigurohet familja e tij, nëse janë të paaftë për punë, edhe pas vdekjes se tij. Këtë barrë përsipër e merr shteti nëpërmjet organizimit që bën në raport me organizatat punëdhënëse. Muhammedi, alejhi’s selam ka thënë: “Kush lë pas vete pasuri pas vdekjes, ajo i takon trashëgimtarëve të tij, ndërsa kush lë trashëgimtar të varfër (të paaftë për punë), barrën e përkujdesjes e marrim ne”. ([18])

Xhemat i nderuar!

c) Obligime reciproke

Në përmbyllje të kësaj ligjërate modeste, edhe punëtorit por edhe punëdhënësit ia përkujtojmë një rregull profetik, që ta kanë si mostër gjatë ushtrimit të detyrave të tyre, dhe i cili është([19]):“Nuk ka dëmtim dhe as dëmtim reciprok”.

Pra, nëse njëra palë sillet keq, nuk është mënyra e duhur që e keqja të kthehet me të keqe, por nëpërmjet mënyrave dhe formave legjitime, të kërkohet e drejta. Mjafton që Allahu do të na gjykojë të gjithëve!

25-4-2008,

Vushtrri

 

 

 

 

[1] Transmeton Tirmidhiu ndërsa Albani në Sahihu’t Tirmidhijj, 1905, e ka cilësuar autentik.

[2] Transmetim unanim.

[3] Hadithi është autentik. Shih: Sahihu’l xhamii, 5040.

[4] el-Kasas, 26-28.

[5] Këtë hadith e transmeton Hakimi edhe pse disa thonë se kjo është fjalë e Omerit dhene Abdullahut, birit të vet. Shih: http://www.islamweb .net/ver2/ library/BooksCat egory.php? idfrom=2&idto=5&bk_no=41&ID=3.

[6] Hadithi është autentik. Shih: Sahihu’l xhamii, 826.

[7] Muttefekun alejhi.

[8] Buhariu.

[9] Hadithi është hasen. Shih: Sahihu’l xhamii, nr. 1880.

[10] el-Huxhurat, 10.

[11] Sahihul Buhari, Kitabul Itk.

[12] en-Nur, 37-38.

[13] Sahihu Muslim, Kitabul Edeb, Bab: Hukmu Itlaki Lafdhati: El Abdu Vel Emetu

[14] el-Kasas, 27.

[15] Sahihul Buhari, Kitab: El Iman, Bab: El Measi Min Emril Xhahilijje

[16] www.daawa.maDocs3ou mal.doc

[17] Transmeton Ibni Maxheh ndërsa Albani në recensimin e këtij libri hadithesh, nr. 2443, e ka cilësuar autentik.

[18] Buhariu

[19] www.qaradawi. net, 8.1.2008, tema: El-Alakatu bejne’l ummali ve erbabi’l ameli fi dav’i’sh sher’i’l islamijj.

  MUHAMMEDI A.S. SHËMBËLLTYRA QË I DUHET NJERËZIMIT

MUHAMMEDI A.S. SHËMBËLLTYRA QË I DUHET NJERËZIMIT

Muhammedi a.s., dhuratë hyjnore për njerëzimin

Në kohën para lindjes së Muhammedit a.s., shoqëria njerëzore po përjetonte periudhën më të errët në histori. Përmbysja e vlerave që kishte filluar shumë kohë më parë dukej se tani po ndodhte me ritëm të përshpejtuar. Vlerat dhe virtytet ishin shkrumbuar. Për këtë, me të drejtë historianët dhe studiuesit atë kohë e quajnë koha e xhahilijetit. Kriteret mbi bazën e të cilave funksiononte shoqëria ishin si një lak në fyt që nga dita në ditë sa vinte e shtrëngohej më shumë duke e ngulfatur pothuajse për vdekje çdo vlerë e virtyt. Në rrethana të këtilla më së paku kishte vend për shpresën se gjërat do të ndryshojnë ndonjëherë për të mirë. Në këto rrethana Allahu do të shfaqë mëshirën e Tij karshi njerëzimit duke i dërguar   një pejgamber, të fundit, i cili për mision do të ketë vlerat shpirtërore, shoqërore e humane. Ai arriti nga hiri të ndërtojë një shoqëri të vlerave dhe virtyteve. Nga kjo perspektivë, dërgimi i tij ishte edhe dhuratë prej Allahut. Allahu thotë:  

﴿لَقَدْ مَنَّ اللَّـهُ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ إِذْ بَعَثَ فِيهِمْ رَسُولًا مِّنْ أَنفُسِهِمْ يَتْلُو عَلَيْهِمْ آيَاتِهِ وَيُزَكِّيهِمْ وَيُعَلِّمُهُمُ الْكِتَابَ وَالْحِكْمَةَ وَإِن كَانُوا مِن قَبْلُ لَفِي ضَلَالٍ مُّبِينٍ﴾

“Allahu u ka dhënë besimtarëve dhuratë të madhe, kur u solli një të Dërguar nga gjiri i tyre, i cili ua lexon shpalljet e Tij, i pastron nga gjynahet dhe u mëson Librin (Kur’anin) e urtësinë (diturinë e thellë fetare), edhe pse më parë, me të vërtetë, ata ishin në rrugë krejt të gabuar.”[Ali Imran: 164]

Këtë gëzim një poet arab e shpreh me vargun në vijim:

Ajo që më bën të mburrem dhe më jep krenari

Aq sa qiejt me këmbë dua ta shkel

Përfshirja ime në fjalën Tënde ‘O robërit e Mi!’

Dhe që Ahmedin na e çove pejgamber

Në fakt, ndryshimet me Muhammedin a.s. kishin filluar që nga lindja e tij. Janë disa ngjarje dhe ndodhi që paralajmërojnë se me lindjen e kësaj krijese të pastër, këtij njeriu të madh, këtij reformatori të pashoq, njerëzimit po i kthehej krenaria ndërsa vlerave botëkuptimet e tyre të vërteta. Prej këtyre ngjarjeve do të doja të veçoj:

  • Luftën e Ebrehesë ose Vitin e Elefanitit siç njihet në histori, i cili shënon fillimin e fundit të politeizmit, dhunës, tiranisë...
  • Fikjen e zjarreve të Persisë, si shenjë tjetër e shuarjes së politeizmit...
  • Ndriçimin e pallateve të Basrasë si shenjë se besimi monoteist do të ndriçojë botën...
  • Lirimin e skllaves që dha myzhde për lindjen e tij si myzhde për lirimin e të gjithë skllevërve...

Këto dhe shenja tjera paralajmëronin ardhjen e atij që do të ishte mëshirë për botët mbarë. Kështu e përshkruan Zoti në Kur’an:

﴿ وَمَا أَرْسَلْنَاكَ إِلَّا رَحْمَةً لِلْعَالَمِينَ﴾

“E Ne të dërguam ty (Muhammed) mëshirë për të gjitha krijesat.” [Enbija: 107]

 

Personaliteti i Muhammedit a.s.

Muhammedi a.s. ishte shembull dhe model. Ka figura të shumta që në një aspekt janë shumë të suksesshëm ndërsa në aspekte tjera janë dështakë të vërtetë. Kjo nuk ka ndodhur me Muhammedin a.s. Fjalët dhe veprat e tij janë të shkrira në njëra tjetrën. Ai është shembulli më i lartë dhe modeli më i përsosur për besimtarët:

-          nëse flasim për besimin, ishte më i sinqerti,

-          nëse flasim për adhurimin, ishte më i përkushtuari

-          nëse flasim për moralin, ishte më i moralshmi, bile Kur’ani e ka ngritur në shkallët më të larta:

﴿وَإِنَّكَ لَعَلَىٰ خُلُقٍ عَظِيمٍ﴾

“Vërtet, ti je në një shkallë të lartë të moralit!” [Kalem: 4]

Gruaja e tij, Ajshja r.a., moralin e tij e përmblodhi me pak fjalë e tha: “Morali i tij ishte Kur’ani.”

  • nëse flasim për drejtësinë, ishte më i drejti
  • nëse flasim për familjen, ishte më i miri
  • nëse flasim për bujarinë, ishte më bujari,
  • nëse flasim për trimërinë, ishte më trimi,
  • nëse flasim për modestinë, ishte më modesti,
  • nëse flasim për faljen, ishte më toleranti,
  • nëse flasim për mëshirën, ishte më i mëshirshmi,
  • nëse flasim për këshillat, ishte më i miri në këshillim,

Për çfarëdo të mire që të flasim, ai ishte në ballë çdoherë. Për këtë, Kur’ani na mëson se personaliteti i tij ishte dhe mbetet përjetësisht shembulli ynë i përkryer dhe modeli ynë përsosur:

﴿لَّقَدْ كَانَ لَكُمْ فِي رَسُولِ اللَّـهِ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ لِّمَن كَانَ يَرْجُو اللَّـهَ وَالْيَوْمَ الْآخِرَ وَذَكَرَ اللَّـهَ كَثِيرًا﴾

“Në të Dërguarin e Allahut ka një shembull të mrekullueshëm për atë, që shpreson tek Allahu dhe Dita e Fundit dhe e përmend shumë Allahun.” [Ahzab: 21]

Këto tipare bënë që Muhammedi a.s. të shihej i këtillë edhe nga jomylsimanët. Ja se si shprehet shkrimtari i madh francez Alphonse de Lamartine: “Kush mund të merr guximin e ta krahasojë gjenialitetin e ndonjë figure të lartë të historisë moderne me atë të Profetit Muhammed? Këta të famshëm kanë prodhuar armë, kanë vënë ligje e kanë themeluar perandori por krenaria që kanë fituar ka vdekur pothuajse para se të kenë vdekur vetë ata, ndryshe nga ky burrë, Muhammedi, i cili jo vetëm që ka udhëhequr ushtri, ka vënë ligje, ka themeluar perandori, ka udhëhequr popuj e dinasti, por edhe ka drejtuar miliona njerëz që atëbotë ishin hiq më pak se 1/3 e botës. Dhe jo vetëm kaq. Ai i ka dhënë fund idhujve, feve, ideve dhe besimeve të kota....Duke marrë në konsideratë të gjithë parametrat e madhështisë njerëzore, dua të pyes: A ka njeri më të madh se Muhammedi?”

Ngjashëm shprehet edhe shkrimtari anglez, i njohur për famë botërore, Thomas Carlyle: “Fanatikët dhe ateistët pretendojnë se -kinse- Muhammedi me veprimtarinë e tij ka synuar famën, krenarinë dhe pushtetin. Jo, betohem në Zot, kurrë! Në zemrën e këtij burri të madh, të mbushur plot mëshirë, mirësi, dhembshuri, urtësi, arsye, nuk kishte vend për ide materialiste dhe as për qëllime karrieriste.”

 

Si ta kuptojmë misionin e Muhammedit a.s. sot?

Nevoja për misionin e Muhammedit a.s. dhe mësimet e tij ndihet edhe sot, mu ashtu siç është ndier në të kaluarën. Koha moderne ka avancuar me gjithçka, vetëm me njeriun jo. Vlerat humane nuk janë më pak të rrezikuara se në xhahilijet. Materializmi i ka betonuar ato, i ka ngulfatur, ua ka lënë vetëm pamjen. Kjo nënkupton që përkujtimi i Muhammedit a.s. nuk duhet të ngelë thjesht si një komemoracion sepse për ne ai nuk është i vdekur dhe aq më pak i harruar. Përkujtimi i Muhammedit a.s. është ndryshe nga përkujtimi i figurave tjera. Historia njerëzore ka nxjerrë heronj, shkencëtarë, dhe artistë të shumtë por me asnjërin nuk qëndron puna si me Muhammedin a.s. Për ne, Muhammedi a.s. është i nevojshëm në çdo ditë e mbase në çdo moment. Nëse fjalët dhe veprat e tij janë fe, atëherë sa na duhet feja, na duhet edhe ai. Allahu na mëson:

﴿قُلْ إِنْ كُنْتُمْ تُحِبُّونَ اللَّهَ فَاتَّبِعُونِي يُحْبِبْكُمُ اللَّهُ وَيَغْفِرْ لَكُمْ ذُنُوبَكُمْ وَاللَّهُ غَفُورٌ رَحِيمٌ﴾

“Thuaj: “Nëse e doni Allahun, atëherë ejani pas meje që Allahu t’ju dojë, t’ju falë mëkatet tuaja, se Allahu është që fal shumë, mëshiron shumë.” [Ali Imran: 31]

Andaj, kjo ditë përkujtimi në radhë të parë duhet të na shërbejë për të përforcuar fuqishëm lidhjen tonë me të, e pastaj për të rishikuar strategjitë dhe planet tona për të përcjellë mesazhin e tij tek njerëzimi. Ia kemi borxh botës prezantimin e tij, prezantimin e mësimeve dhe këshillave të tij.  Në to fshihet sekreti i suksesit të tij. Bota ka nevojë për të, shoqëria njerëzore pa dallim ka nevojë për të. Janë perëndimorët me theks të veçantë ata që e kanë parë misionin e tij nga kjo perspektivë. Gëte ka thënë: “Hulumtova në histori për një shëmbëlltyrë të lartë për njeriun, të cilën e gjeta në profetin Muhammed.” Bernard Shaw thotë: “Sa shumë nevojë ka bota për një njeri që mendon sikurse Muhammedi! Klerikët e shekujve të mesjetës, si rezultat i injorancës dhe fanatizmit të tyre, patën dhënë një imazh të shëmtuar të fesë së Muhammedit. Ata konsideronin se ai ishte armik i krishterimit, por unë, pas shfletimit rreth këtij burri, jam mahnitur dhe kam përfunduar se ai jo që nuk është armik i krishterimit, përkundrazi, ai është shpëtues i njerëzimit. Unë mendoj se sikur ky burrë sot të merrte në dorë çështjet e botës bashkëkohore, do t’i zgjidhte problemet duke siguruar paqe dhe lumturi, gjëra që aq shumë i ëndërron njerëzimi”.

Pra, bota perëndimore nuk e njeh Muhammedin a.s. sepse janë të keqinformuar. Ata kanë nevojë të informohen nga burime të besueshme. Ne jemi ata që në emër të besimit, përgjegjësisë dhe dashurisë karshi Muhammedit a.s. duhet ta marrim përsipër këtë detyrë të rëndësishme dhe këtë mision të madh.

VIDEOS / YOUTUBE
Devotshmeria synim kryesor i agjerimit Vlera e kohes Monumente besimi ne agjerim Edukimi seksual i femijeve
AUDIO / FOTO

Biografia Artikuj Media Libraria Dosje Problematika
bashkëkohore
Opinione dhe
reagime
Studime dhe
hulumtime
Kontakt
  Akide Video Libra Ramazani   Opinione Fetare  
  Islam Audio Recensione librash Haxhi   Reagime Shkencore  
  Tefsir Foto            
  Hadith              
  Dave              
  Histori islame              
  Orientalizem              
  Kulture dhe civilizim              
  Avancim personal              
  Hutbe              
  Tregime              

Të gjitha të drejtat e rezervuara - 2013