Biografia Artikuj Media Libraria Dosje Problematika bashkëkohore Opinione dhe reagime Studime dhe hulumtime Kontakt
  Rri n’shpi, mos i dëmto të tjerët

Rri n’shpi, mos i dëmto të tjerët

 

Thirrjeve të autoriteteve për të qëndruar në shtëpi jo të gjithë i janë përgjigjur sa duhet. Tashmë na është bërë e qartë se mbrojtja nga virusi varet prej nesh: nëse i përmbahemi udhëzimeve për pastërti dhe qëndrim në shtëpi, mund ta kalojmë këtë sfidë me më pak pasoja. Ndryshe, shpërfillja e udhëzimeve duke mos u kujdesur për pastërtinë dhe duke dalë jashtë shtëpisë mund të na kushtojë shumë, jo si individë, por si shoqëri. Virusi mjafton ta godet një njeri e më pas të përhapet.

Këtë çështje pata dëshirë ta trajtojë edhe nga ana fetare. Dëmtimi i të tjerëve duke dëmtuar të tjerët më pas konsiderohet shpërfillje edhe e porosive fetare. Qëndrimi në shtëpi dhe largimi nga çdo gjë që mund t’i dëmtojë të tjerët është këshillë profetike. Madje, ajo trajtohet në një formë tejet interesante. Besimtari me etikë dhe moral të këtillë konsiderohet prej atyre që japin lëmoshë për vetveten.

Në hadithin e shënuar n koleksionet e Buhariut (2518) dhe Muslimi (84, teksti është i Muslimit) qëndron se Ebu Dherri r.a., e paskësh pyetur Muhammedin a.s.:

Cila vepër është më e mira?

Tha: Besimi në Allahun dhe xhihadi në rrugën e Tij!

Cilët skllevër janë më të mirët (për tu liruar)?

Tha: Ata që kanë çmimin më të shtrenjtë dhe që kanë vlerën më të madhe tek pronarët e tyre?

Po çfarë nëse nuk kam mundësi ta bëj këtë?- e pyeta.

Tha: Atëherë ndihmo një zejtar ose puno për dikë që nuk di të punojë!

O i Dërguari i Allahut, po çfarë nëse nuk kam mundësi për disa punë?- e pyeta.

Tha:  

تَكُفُّ شَرَّكَ عَنِ النَّاسِ فإنَّها صَدَقَةٌ مِنْكَ علَى نَفْسِكَ

Mos ju bëj keq njerëzve sepse kjo është lëmoshë e jotja për veten tënde.”

Pra, pamundësia për të bërë mirë, kërkon detyrimisht shmangien e çfarëdo veprimi që mund t’i dëmtojë njerëzit. Braktisja e të keqes të këtë hadith, siç kanë thënë dijetarët, nënkupton çdo të keqe fjalë apo vepër qoftë.

Përkthyer me gjuhën e gjendjes aktuale: Nëse nuk je jashtë në detyrë për të shëruar të prekurit ose për të kontribuar në parandalimin e kësaj sëmundje, atëherë kursejnë njerëzit nga të këqijat: mos dil, sepse dalja nuk të dëmton vetëm ty por edhe të tjerët.    

Siç kanë shpjeguar dijetarët, kjo është më e pakta që mund të bëjmë për shoqërinë, pra t’i kursejmë nga dëmtimi. Ndryshe, nëse i dëmton njerëzit, atëherë ti ngarkohesh me mëkate, dhe kështu e dëmton edhe veten tënde.

Allahu xh.sh., na mundësoftë ta kalojmë bashkërisht lehtë e më lehtë këtë fatkeqësi!

  DEGËT E BESIMIT - QASJE NGA PERSPEKTIVA EDUKATIVE

1.

Hyrje   

Në hadithet e Pejgamberit Muhammed a.s., në trajtimin që i bëhet konceptit të besimit (imanit), përveç tjerash, haset edhe degëzimi i tij. Në hadithin e përcjellë nga Ebu Hurejre r.a., qëndron se Pejgamberi a.s., ka thënë: “Imani është gjashtëdhjetë e ca degë. Edhe turpi është degë e besimit.[i]” Në versionin e shënuar në Sahihun e Muslimit, po kështu nga Ebu Hurejre r.a., qëndron se Pejgamberi a.s., ka thënë: “Imani është shtatëdhjetë e ca -ose gjashtëdhjetë e ca - degë; më e mira është fjala la ilahe il-la Allah!, ndërsa më e ulëta është largimi i të keqes (pengesës) nga rruga. Edhe turpi është degë e besimit.[ii]

Vënia e këtyre dy veprave si shenja përkufizuese, respektivisht e para si pjesa më e lartë e besimit dhe e dyta si pjesa më e ulët e Imanit, ka ngjallë kureshtjen e dijetarëve për të kuptuar më shumë rreth këtyre degëve. Përveç trajtesave që i janë bërë këtij hadithi brendapërbrenda librave të mëdha të hadithit, janë shkruar edhe vepra të veçanta e voluminoze për këto degë. Me këtë rast, do të doja të veçoj librat El-minhaxh fi shuab el-Iman të Ebu Abdullah el-Halimiut, Shuab el-Iman të Imam Bejhakiut, si dy prej veprave më të njohura me këtë tematikë.

Shpjegimet të cilat janë ofruar në veprat e cituara më lartë kanë rëndësi të veçantë për shkak të parametrave edukativë me të cilët e ofrojnë konceptin e besimit, me çka besimtarit i ofrohet një ndihmë e madhe, një manual për ndërtimin e një personaliteti të fuqishëm, përgjegjshëm, produktiv; një personaliteti të kompletuar në raport me Allahun xh.sh., vetveten dhe botën përreth.

 

PËRSHKRIMI FIGURATIV I BESIMIT DHE RËNDËSIA E TIJ EDUKATIVE

Duke e komentuar hadithin bazë, Bedruddin Ajniu thotë se në të, besimi, është përngjasuar me një pemë e cila ka degë[iii]. Kështu, si pemë, është përshkruar edhe në Kur’an, në kaptinën Ibrahim, ajetet 24-25: “Vallë, a nuk e sheh se si Allahu e përqas fjalën e mirë me pemën e mirë, e cila rrënjën e ka të fortë në tokë, kurse degët nga qielli? 25. Me lejen e Zotit të saj (pema) jep fruta në çdo kohë. Allahu u tregon shembuj njerëzve, që t’ua vënë veshin.

Fjala e mirë në këtë ajet, siç shpjegon Imam Taberiu, nënkupton dëshminë la ilahe il-la Allah! [iv] ndërsa shëmbëllimi i besimtarit me këtë pemë, siç shpjegon Ibën Kethiri, është bërë për të na treguar se është produktiv çdoherë dhe se atij vazhdimisht i ngritën vepra të mira në qiell[v]. Pra, besimi si pemë, është pemë e mirë, me fruta të mirë, me produktivitet të pandalshëm. Kështu duhet të jetë edhe besimtari. Përpjekja për të evidentuar degët e besimit në këtë punim dhe për t’i shpjeguar më pas ato ka këtë qëllim, që besimtari të jetë produktiv.

 

PËRCAKTIMI SHIFROR RRETH DEGËVE TË BESIMIT

Për dallim nga hadithi i parë në të cilin shifra e degëve të besimit përmendet në mënyrë të prerë, në hadithin e dytë përmendet me dyshim. Kjo ka shtyrë dijetarët që të japin mendimet e tyre përkitazi me atë se, a bëhet fjalë për dyshim nga transmetuesi i hadithit, apo bëhet fjalë për degë të besimit, që, sipas një varianti mund të kufizohen në gjashtëdhjetë e ca, e sipas variantit tjetër, mund të zgjerohen. Dijetarët kanë aplikuar disa kritere për të përcaktuar këtë shifër:

1)      Përzgjedhja e shifrës më të paktë, si masa paraprake për të mos rënë në gabim. Ibën Salahu duke marrë parasysh këtë kriter e përzgjedh shifër ‘gjashtëdhjetë e ca’.[vi]

2)      Përzgjedhja e shtesës së transmetuar nga besnikët. El-Halimiu konsideron se shifra ‘shtatëdhjetë e ca’ është më e saktë për shkak se përcillet nga transmetues besnikë[vii].

3)      Disa konsiderojnë se, edhe po të shkonim me shifrën më të vogël, nuk do të gabonim, ose nuk do të mohohej që ato janë më shumë se shtatëdhjetë. Kjo për faktin se tek arabët përkufizimi në shifër të caktuar jo detyrimisht nënkupton mohimin e shifrave tjera[viii] (më të mëdha, sikur në rastin tonë). 

Ebu Hatim bin Hibani ka thënë: E kam medituar kohë të gjatë këtë hadith. Fillova dhe numërova ibadetet (ar. ta’atet), të cilat më dolën shumë më shumë sesa kjo shifër. U ktheva në sunnet dhe numërova çdo adhurim, të cilin Pejgamberi a.s., e kishte konsideruar si pjesë besimi, dhe pashë se ato nuk arrinin shifrën në 79. Iu ktheva Kur’anit dhe e lexova me meditim, por, prapë, adhurimet e kësaj natyre nuk arrinin shifrën 79. I bashkova këto dhe fshiva adhurimet e përsëritura, kur ja ato më dolën 79, as më shumë dhe as më pak. Kështu u binda se qëllimi i Pejgamberit a.s., në hadith ishte kjo shifër[ix].

Ibn Rexhebi si ide ofron edhe numërimin sipas përshkrimeve të bëra në Sahihun e Buhariut, respektivisht numërimin e çdo tipari të imanit, islamit apo fesë, e pastaj të shtohen edhe tiparet e kundërta me ato që Buhariu ka përmendur përkitazi me hipokritët dhe jobesimtarët. Kështu, do të arrihej shifra shtatëdhjetë[x]. Ka edhe mendime tjera të cilat Ibn Rexhebi i përmend në komentimin e tij.

Si konkludim, shprehje “ca” (ar. bid’un), e përmendur në hadithe, përfshin numrat nga 1-10 ose nga 3-9[xi]. Pra, mund të jenë nga 63-69 ose 73-79. Kjo, siç do të shohim dhe në pjesën në vazhdim, ka lidhje edhe me atë se si radhiten dhe klasifikohen disa degë, të cilat, dikush i llogarit veç e veç, e dikush i llogarisin dy degë në një.

 

PËRCAKTIMI PËRMBAJTJESOR RRETH DEGËVE TË BESIMIT

Çështja e përcaktimit rreth degëve të besimit është paksa problematike. Kjo ngase ato nuk janë të përmendura tekstualisht. Kjo ka bërë që dijetarët t’i qasen teksteve fetare në të cilat veprat përshkruhen si iman dhe të rezultojnë me degë dhe shifra të ndryshme. Përfundimisht, kanë rezultuar me degë të ndryshme dhe me shifra të ndryshme, porse, përcaktimi se, atë që ata e kanë evidentuar si degë e besimit, e ka pasur për qëllim të njëjtën edhe Pejgamberi a.s., është pak e vështirë[xii]. Së këndejmi, të gjitha mendimet janë thjesht kontribute individuale të cilat nuk përcaktojnë prerazi se një tipar apo vepër duhet të jetë degë e besimit dhe tjetra jo.

Ndër klasifikimet më të mira merret ai i Ibn Hibanit, i përzgjedhur edhe nga Ibn Haxheri[xiii]. Ai i ka ndarë këto degë në tri grupe kryesore veprash, ku secili grup ka degët kryesore e herë-herë edhe nëndegët e veta. Grupet kryesore:

 

I. Veprat e zemrës

Në kuadër të tyre përfshihen njëzetekatër (24) tipare: Besimi në Allahun, ku hyn edhe besimi në Qenien, Cilësitë dhe Njëshmërinë e Tij, besimi se askush nuk është sikur Ai, besimi se çdo gjë, përveç Tij, është e shpikur apo krijuar; Besimi në engjëj; Besimi në Libra; Besimi në Pejgamberë; Besimi në caktimin e Allahut, të mirin dhe të keqin; Besimi në Ditën e Fundit, ku hyjnë edhe çështjet që kanë të bëjnë me besimin në Ditën e Fundit, si: marrja në pyetje në varr, ringjallja, tubimi, llogaria, mizani (peshoja e veprave), sirati, xhenneti dhe xhehenemi; Dashuria për Allahun; dashuria dhe urrejtja vetëm për hir të Tij; Dashuria për Pejgamberin a.s., ku bën pjesë dërgimi i salavateve mbi të dhe pasimi i sunnetit të tij; Sinqeriteti, ku hyn braktisja e syefaqësisë dhe hipokrizisë; Pendimi; Frika; Shpresa; Falënderimi; Përmbushja e premtimit; Durimi; Pajtimi me caktimin e Allahut; Mbështetja në Allahun; Mëshira; Modestia, ku bën pjese nderimi i të vjetrit dhe mëshirimi i të voglit; Braktisja e mendjemadhësisë; Braktisja e vetëpëlqimit; Braktisja e zilisë; Braktisja e mërisë dhe urrejtjes; Braktisja e hidhërimit.

 

II. Veprat e gjuhës

Në kuadër të tyre përfshihen shtatë (7) tipare: Shqiptimi i Teuhidit; Leximi i Kur’anit; Nxënia e dijes; Mësimdhënia; Duaja dhe dhikri; Istigfari ose kërkimi i faljes për mëkatet; Shmangia nga fjalët e kota.

III. Veprat e trupit

Në kuadër të tyre përfshihen tridhjetetetë (38) tipare por të cilat klasifikohen në tre nëngrupe:

III.1. Tipare që kanë të bëjnë me besimtarët individualisht, e të cilat janë pesëmbëdhjetë (15) sosh, si: Pastrimi fizik dhe abstrakt; Mbulimi i pjesëve të turpshme; Namazi, i obliguar dhe ai fakultativ; Zekati; Lirimi i robërve; Bujaria, ku përfshihet edhe dhënia e ushqimit dhe nderimi i mysafirit; Agjërimi, i obliguar dhe ai fakultativ; Haxhi dhe Umreja; Tavafi; I’tikafi; Kërkimi i Natës së Kadrit; Migrimi për ta ruajtur fenë; Këtu hyn hixhreti nga vendi joislam; Përmbushja e zotimeve; Përmbajtja nga betimet ose kujdesi i shtuar në to; Përmbushja e kefareteve (shlyerja e gabimeve sipas normave të përcaktuara fetarisht).

III.2. Tipare që kanë të bëjnë me familjen dhe farefisin, e të cilat janë gjashtë (6) sosh, si: Ruajtja e nderit nëpërmjet martesës; Përkujdesja për familjen; Respektimi dhe mirësjellja me prindërit; Edukimi i fëmijëve; Mbajtja e lidhjeve farefisnore; Respektimi i zotërinjve apo butësia me robërit.

III.3. Tipare që kanë të bëjnë me shoqërinë, e të cilat janë gjashtë shtatëmbëdhjetë (17) sosh, si: Qeverisja me drejtësi; Pasimi i xhematit (kolektivit) dhe mos ndarja prej tij; Respektimi i udhëheqësve; Pajtimi i njerëzve; Pjesëmarrja në nisma të mbara; Këtu hyn urdhërimi për te mire dhe ndalimi nga e keqja; Ekzekutimi i kodeve penale; Xhihadi dhe përqendrimi në rrugën e Allahut; Çuarja e amanetit në vend, ku përfshihet edhe dhënia e 1/5 për prijësin e myslimanëve; Huadhënia dhe kthimi i huasë; Trajtimi i mirë i njerëzve; Këtu bën pjese fitimi i pasurisë në mënyrë të lejuar; Shpenzimi i pasurisë me vend; Largimi nga istrafi (shpenzimi i tepërt dhe ekstravagant i pasurisë); Kthimi i selamit; Dëshirimi shëndet atij që teshtin (duke i thënë jerhamuke Allah! – Allahu të mëshiroftë); Mos shqetësimi i njerëzve; Largimi nga kotësitë (fjalë apo çka do tjetër qoftë), dhe Largimi i së pengesës nga rruga.

Këto janë gjithsej 69 degë, të cilat mund të numërohen edhe si 79, nëse do t’i numëronin ndaras disa cilësi, që i kemi përmendur nën një pikë të vetme. Allahu e di më së miri!

Ka edhe përmbledhje tjera të klasifikuara, si ajo e Muhammed Murteda Zebidit në Ikdu el-xhuman fi bejani Shuabi el-Iman, e të cilat, siç shprehet, janë përmbledhje e asaj që ka gjetur në librin e Imam Bejhakiut dhe librin e Imamit Abdul Xhelil el-Kasrij[xiv], por kjo që ka përmendur Ibn Hibbani ngelet më e vlerësuara[xv]. Një përmbledhje tjetër e ka bërë edhe Imam Lalekai, i cili ka numëruar 72 sosh duke përmendur edhe argumente përkatëse por pa klasifikim tematik[xvi].

Si konkludim, mund të themi se përcaktimi rreth shifrës dhe përmbajtjes së degëve është më shumë çështje e përcaktimit individual sipas përfundimeve që arrin nga analizimi i teksteve të ndryshme fetare nga Kur’ani dhe Sunneti.

 

PËRSE ËSHTË VEÇUAR TURPI NË MESIN E DEGËVE TË BESIMIT?

Dijetarët kanë dhënë disa shpjegime të bukura përkitazi me atë se përse turpi është veçuar si degë e besimit me përmendje në këto hadithe. Në vazhdim do të ofrojmë disa prej mendimeve të tyre si më të rëndësishme dhe më përmbledhëse:

1)      Nga perspektiva e kuptimit të besimit, i cili parasheh përfilljen e asaj që na ka urdhëruar Allahu xh.sh., dhe largimin nga tjetra që na e ka ndaluar. Turpi që pengon njeriun nga kryerja e mëkatit është imazh i këtij besimi[xvii]. 

2)      Nga perspektiva e rolit të besimit në gdhendjen e asaj që është instinktive tek njeriu dhe formësimin e saj sipas vlerave fetare. Turpi mund të jetë instinkt por edhe tipar i përvetësuar. Fetarisht, duke qene se kërkohet të ketë nijet dhe dije, pra të bëhet për hir të Zotit dhe të jetë në përputhje me fenë, atëherë është quajtur iman[xviii].

 

 

RREGULLA DHE KRITERE PËRKITAZI ME DEGËT E BESIMIT DHE INTERPRETIMIN E TYRE

Në komentimet e bëra këtyre haditheve, fshihen mësime të rëndësishme, të cilat mund të aplikohen edhe si rregulla dhe kritere, të cilat duhet të kemi parasysh ndërsa trajtojmë në vazhdim degët e besimit. Prej këtyre rregullave dhe kritereve do të veçojmë:

1)      Në hadith, veprat janë të përfshira si pjesë e besimit. Ibn Rexhebi konsideron se tre veprat e cituara tekstualisht përfshijnë vepra të zemrës, gjuhës dhe gjymtyrëve[xix]. Shkollarët myslimanë kanë debatuar nëse në Iman përfshihen vetëm vërtetimi me zemër dhe deklarimi me gjuhë apo se duhet të hyjnë edhe veprat si dëshmi konkrete e tij. Ata që marrin mendimin e parë, konsiderojnë se Imani nënkupton vërtetim (ar. tasdik) me zemër ndërsa këto vepra janë quajtur Iman për shkak se janë emetohen apo rrjedhin prej tij[xx] dhe se e plotësojnë atë[xxi]. Ndërsa ata që ndajnë mendimin e dytë, pra atë të përfshirjes së veprave në besim, për provë, përveç tjerash, i referohen edhe këtij hadithi. Në fakt, ky debat, siç shprehet dijetari hanefij Ibën Ebi el-Izz, është më shumë formal se sa substancial[xxii].

2)      Qëllimi me dëshminë la ilahe il-la Allah! Është dëshmia e plotë, pra hyn në të edhe pjesa tjetër Muhammedun Resulullah![xxiii]

3)      Dallimi i besimtarëve në gradat dhe shkallët e besimit[xxiv].

4)      Jo të gjitha këto degë janë në një rang edhe sa i përket mohimit. Mungesa e disa prej tyre nënkupton mungesë të besimit, siç është puna me dëshminë la ilahe il-la Allah!, ndërsa disa, edhe nëse nuk janë, nuk i përfillim fare, nuk mohojnë besimin, siç është dega e largimit të pengesave nga rruga[xxv].

5)      Përcaktimi rreth shifrës dhe përmbajtjes së degëve është më shumë çështje e përcaktimit individual sipas përfundimeve që arrin nga analizimi i teksteve të ndryshme fetare nga Kur’ani dhe Sunneti. Rrjedhimisht, mosnjohja e këtyre degëve ndërmjet ‘dëshmisë la ilahe il-la Allah!’ dhe ‘heqjes së pengesës nga rruga’ nuk e dëmton besimin[xxvi]. Po kështu, edhe mohimi i një përmbledhje, siç është kjo që kemi përzgjedhur në këtë punim, me pretekstin se të tjerët kanë përmbledhje tjetër, është e padrejtë.

 

Në temat vijuese, referencë do të kemi përmbledhjen e Ibn Hibanit, nga e cila do të shkëpusim degë, aspektet edukative të të cilave


[i] Hadithin e shënon Buhariu në Sahih, nr. 9.

[ii] Shih hadithin nr. 58. Natyrisht, ka edhe versione tjera të hadithit, të cilat janë debat tek dijetarët, veçmas kur flitet për përcaktimin shifror të degëve të besimit.

[iii] Shih: Bedruddin el-Ajni, Umdetu el-karij sherhu Sahihi el-Buhari, (Bejrut: Dar ihjai et-turath el-arabij, p.v.b.), 1/127.

[iv] Shih: Muhammed bin Sumadeh et-Tuxhejbi, Muhtesar Tefsir et-Taberij, ver. shkenc. Abdul Kadir el-Arnauti, (Damask: Dar Ibn Kethir, 2004), f. 258.

[v] Shih: Ismail bin Umer bin Kethir, Tefsir el-Kur’ani el-Adhim, (Rijad: Dar es-Selam, ed. 6, 2004), 2/1521.

[vi] Shih: Jahja bin Sheref en-Nevevi, El-minhaxh sherhu Sahihi Muslim bin Haxhaxh, (Bejrut: Dar ihjai et-turath el-arabij, ed. 2, 1972), 2/3. Shih edhe: Hibetullah bin el-Hasen el-Lalakai, Sherhu usuli i'tikadi Ehli es-Sunneti ve el-xhemah, Aleksandri: Dar el-Besire, pa vit botimi, 2/773-880. Mendimin për dyshimin e transmetuesit e gjejmë dhe tek Ibn Rexhebi. Shih: AbduRrahman bin Ahmed bin Rexheb el-Hanbelij, Fet’hu el-Bari sherhu Sahihi el-Buhari, ver. shkenc. Grup autorësh, (Medine: Mektebetu el-gureba el-etherije, 1996), 1/32.

[vii] El-Husejn bin el-Hasen el-Halimij, El-minhaxh fi shuabi el-iman, ver. Halimij Muhammed Feudeh, (Damask: Dar el-fikr, 1979), 1/105. Shih edhe: Ebu Bekir Ahmed bin el-Husejn el-Bejhaki, El-xhamiu li-shuabi el-Iman, ver. Abdul Ali Abdul Hamid Hamid, (Rijad: Mektebetu err-Rrushd, 2003), 1/88-89; Nevevi, El-minhaxh, vep. cit., 2/3.

[viii] Shih: Nevevi, El-minhaxh, vep. cit., 2/5.

[ix] Shih: Bedruddin el-Ajni, Umdetu el-karij, vep. cit., 1/127-128.

[x] Shih: Ibn Rexheb, Fet’hu el-Bari, vep. cit., 1/34.

[xi] Shih: Abdurrahman bin Ali bin Muhammed el-Xheuzi, Keshfu el-mushkil min hadithi es-Sahihajn, ver. shkenc. Ali Husejn Bevvab, (Rijad: Dar el-vatan, p.v.b.), 3/456; Hamad bin Muhammed bin Ibrahim el-Hattabi, Mealim es-Sunen, (Halep: El-matbaatu el-ilmije, 1932), 4/312.

[xii] Shih: Ahmed bin Ali bin Haxher, Fet’hu el-Bari sherhu Sahihi el-Buhari, ver. shkenc. Muhibbuddin el-Hatib, (Bejrut: Dar el-ma’rifeh, 1379 h.), 1/52; Ibn Rexheb, Fet’hu el-Bari, vep. cit., 1/33.

[xiii] Shih: Ibn Haxher, Fet’hu el-Bari, vep. cit.,  1/52-53. Në masë të madhe këto degë i gjejmë edhe në librat El-minhaxh fi shuabi el-Iman të El-Halimiut dhe El-xhamiu li shuabi el-Iman të Bejhakiut, vetëm se në këto dy libra mungon klasifikimi tematik.

[xiv] Muhammed Murteda Zebidi, Ikdu el-xhuman fi bejani Shuabi el-Iman, (Bejrut: Dar el-beshair el-islamije, 2000), f. 47-51.

[xv] Bedruddin el-Ajni ka një përmbledhje shumë të ngjashme me këtë, të cilën e ka vlerësuar më të saktë dhe më të plotësuar. Shih:  Bedruddin el-Ajni, Umdetu el-karij, vep. cit., 1/128.

[xvi] El-Lalakai, Sherhu usuli i'tikadi Ehli es-Sunneti ve el-xhemah, vep. cit., 2/773-880.

[xvii] Hattabi, Mealim es-Sunen, vep. cit., 4/312; Ubejdullah bin Muhammed bin Hamdan el-Ukberi Ibn Betta, El-ibanetu el-kubra, (Rijad: Dar err-Rraje li en-neshr ve et-teuzië, ed.2, 1994), 2/656.

[xviii] Shih: Nevevi, El-minhaxh, vep. cit., 2/5; Ibn Haxher, Fet’hu el-Bari, vep. cit., 1/52.

[xix] Shih: Ibn Rexheb, Fet’hu el-Bari, vep. cit., 1/33.

[xx] Shih: Ibn el-Xheuzi, Keshfu el-mushkil min hadithi es-Sahihajn, vep. cit., 3/456.

[xxi] Shih: Bedruddin el-Ajni, Umdetu el-karij, vep. cit., 1/126-127.

[xxii] Shih: Ali bin Ali bin Muhammed bin Ebi el-Izz, Sherhu el-akideti et-tahavijeh, ver. shkenc. Dr. Abdullah bin Abdul Muhsin et-Turki dhe Shuajb Arnauti, (Bejrut: Muessesetu err-rrisale, ed. 2, 2002), 2/508-511. Shih një përmbledhje edhe nga Kadi Ijadi në: Nevevi, El-minhaxh, vep. cit., 2/4.

[xxiii] Shih: Nuruddin Sindi, Hashijetu es-Sindi, vep. cit., 8/111.

[xxiv] Hattabi, Mealim es-Sunen, vep. cit., 4/312.

[xxv] Shih: Ibn Ebi el-Izz, Sherhu el-akideti et-tahavijeh, vep. cit., 2/519.

[xxvi] Shih mendimin e Kadi Ijadit: Bedruddin el-Ajni, Umdetu el-karij, vep. cit., 1/127; Ibn Haxher, Fet’hu el-Bari, vep. cit., 1/52.





------------------------------------

2.

EFEKTET EDUKATIVE  TË  GJASHTË SHTYLLAVE TË BESIMIT

 

Në përmbledhjen e Ibën Hibanit, respektivisht në kategorinë e parë të degëve ose tipareve të besimit të cilën ai e emërton si vepra të zemrës, hasim në gjashtë shtyllat e besimit, radhitja e të cilave në krye të kësaj liste flet edhe për rëndësinë që kanë.

Por, çfarë përfshijnë këto shtylla të besimit dhe cili është efekti i tyre edukativ? Çfarë mund të përfitojë një besimtar nga shtyllat e besimit në forcimin e lidhjeve me Allahun? A mund ta ndërtojë besimtari personalitetin e tij duke iu referuar këtyre shtyllave dhe mësimeve të tyre?

 

ÇFARË PËRFSHIJNË KËTO GJASHTË SHTYLLA TË BESIMIT DHE CILA ËSHTË RËNDËSIA E TYRE NGA ASPEKTI I KREDOS ISLAME?

Shtyllat e besimit janë përmendur në Kur’an dhe Sunnet. Allahu xh.sh., thotë: “Dërguari beson në atë (Kuranin) që i është shpallur nga Zoti i tij e po ashtu dhe besimtarët: të gjithë besojnë në Allahun, engjëjt e Tij, librat e Tij dhe të dërguarit e Tij...” [Kur’ani: Bekare: 285]; “Mirësia nuk është të kthyerit e fytyrës suaj nga lindja dhe perëndimi, por mirësia është (cilësi) e atij që beson Allahun, Ditën e Fundit, engjëjt, Librin dhe profetët;...” [Kur’ani: Bekare: 177] Pejgamberi a.s., siç qëndron në hadithin e Xhibrilit, kur është pyetur për Imanin, ka thënë: “Ta besosh Allahun, engjëjt e Tij, librat e Tij, të Dërguarit e Tij, Ditën e Fundit dhe të besosh në çdo gjë që na ndodhë, e mirë apo e keqe, është e caktuar nga Allahu...[1]

Këto gjëra janë quajtur Iman (besim) ndërsa ai që beson në to është quajtur besimtar, sikur që mohimi i tyre është quajtur kufër dhe mohuesi i tyre kafir (jobesimtar). Në këto baza kanë ftuar të gjithë pejgamberët dhe askush pos ithtarëve të tyre nuk i ka besuar plotësisht dhe siç duhet[2].

Ndonëse këtu në këto tekste po i shohim shtyllat e besimit të përfshira të gjitha në një vend, në tekste tjera kanë ardhur në formë të përmbledhur, pra është përmendur vetëm besimi në Allahun ose besimi në Allahun dhe në Ditën e Fundit[3]. Pavarësisht kësaj, dijetarët janë deklaruar unanimisht se, nëse besimi nuk përfshin këto gjashtë shtylla, atëherë ai është i refuzuar. Pra, ta besosh një shtyllë të besimit e ta mohosh tjetrën nuk konsiderohet se ke besuar.

Po kështu nuk pranohet besimi as nëse brendapërbrenda shtyllës nuk është besuar ashtu siç kërkohet nga feja. Ta besosh Zotin por jo sipas përshkrimeve fetare, refuzohet. Në Kur’an, në disa vende, Allahu xh.sh., e urdhëron Pejgamberin Muhammed a.s., tua kumtojë këtë formë besimi. Sa për ilustrim, po përmendim kaptinën ihlas, ku qëndron: “Thuaj: “Ai është Allahu, Një dhe i Vetëm! 2. Allahu është Absoluti, të Cilit i përgjërohet gjithçka në amshim. 3. Ai as nuk lind, as nuk është i lindur. 4. Dhe askush nuk është i barabartë (a i krahasueshëm) me Atë!”.” [Kur’ani: Ihlas: 1-4]

Imami Ebu Hanife ka thënë: ‘Allahu nuk ngjason me askënd nga krijesat e Tij dhe askush nga krijesat nuk ngjason me Të.[4]

Pra, duhet besuar sipas përshkrimeve në Kur’an dhe Sunnet, ndryshe, besimi refuzohet. Të besosh engjëjt, por jo sipas përshkrimeve fetare, refuzohet[5]. Ta besosh një libër e jo tjetrin, ose një pejgamber e jo tjetrin, refuzohet[6]. Të besosh se dikush tjetër pos Allahut ka ndikim në përcaktim (kader) është e papranueshme. Të parët kanë thënë: Kush e beson Allahun por jo edhe kaderin, nuk ka besuar[7]. Ta besosh vdekjen por jo ringjalljen dhe as Xhenetin dhe Xhehenemin është e papranueshme.

Pra, ajo që kërkohet prej nesh është që t’i besojmë të gjitha shtyllat e fesë, dhe t’i besojmë përmbajtësisht sipas asaj që na mëson feja.

 

EFEKTET EDUKATIVE TË GJASHTË SHTYLLAVE TË BESIMIT

Koncepti për besimin në Islam është i veçantë për shkak të reflektimit të tij pozitiv në jetën dhe veprimtarinë e besimtarëve. Për shpirtin është sikur uji për tokën, për sjelljet dhe moralin është sikur kurora mbi kokë. Besimi është fuqi e cila e bën besimtarin të vazhdojë rrugëtimin e jetës pavarësisht se sa shumë stuhi mund ta godasin, sa shumë rreziqe mund t’i paraqiten, sa shumë pengesa mund t’i shfaqen...

Shpjegimet në vazhdim do ta vërtetojnë këtë rol dhe rëndësi të besimit në jetën e besimtarit.

 

1) Besimi në Allahun e madhëruar dhe efektet e tij edukative

Besimi ka rëndësi të pazëvendësueshme në jetën e besimtarit. Kjo për faktin se ai, para së gjithash, deshifron sekretin e ekzistimit të njeriut në këtë botë. Allahu xh.sh., thotë: “Xhindët dhe njerëzit i kam krijuar vetëm që të Më adhurojnë.” [Kur’ani: Dharijat: 56]

Pra, ardhja jonë këtë botë lidhet me besimin në Allahun. Ne ekzistojmë sepse Allahu na ka krijuar dhe ne ekzistojmë për ta adhuruar Atë. Çdo devijim nga kjo rrugë na zbret në nivele të atyre që nuk jetojnë për qëllime të larta e fisnike por për qëllime të ulëta e të liga[8]

Besimi në Allah nënkupton besimin në cilësitë dhe tiparet e përsosura të Allahut xh.sh. Kjo ka rëndësinë e vet edukative sepse tek besimtari i sinqertë ngjallë ndjesinë e vetëvëzhgimit[9]. Ai që e di se Allahu e di dhe sheh çdo gjë që thotë e vepron, sigurisht se do të largohet nga mëkatet. Allahu xh.sh., thotë: “...Ta dini se Allahu e di ç’ka në zemrat tuaja, andaj ruajuni prej Tij....” [Bekare: 235][10]

Në hadithin e Xhibrilit a.s., gjegjësisht në pyetjen e tij drejtuar Pejgamberit Muhammed a.s., për ihsanin ose shkallën më të lartë të besimit dhe fetarisë, Pejgamberi a.s., i dha këtë përgjigje: “Ta adhurosh Allahun sikur je duke e parë sepse, nëse ti nuk e sheh, Ai të sheh ty![11]

Dimension tjetër i personalitetit të gdhendur nga besimi është të qëndruarit stoik dhe i pathyeshëm në Rrugën e Allahut. Pra, ai që beson fuqishëm, ndërton një personalitet të fuqishëm. Të formohesh duke besuar në Allahun, d.t.th. të formohesh krenar, guximtar, me dinjitet. Do të doja ndërsa flasim për këtë dimension edukativ të besimit të sjellim ndërmend këtë dialog të Ibrahimit a.s., njeriut me vlerë të një ymeti të tërë, me idhujtarët, të cilët e polemizuan rreth Zotit: “Po si t’iu frikësohem atyre që ia bëni ju shokë, kur ju nuk frikësoheni që i bëni shok Allahut...” [Kur’ani: En’amë: 81] [12]

Këtë guxim për një përballje me idhujtarë injorant por armiqësor e agresivë e prodhon vetëm besimi në Allahun. Si mund të mos jetë ky besim kur ai lidhet për Krijuesit, Atij që ka krijuar çdo gjë dhe në dorën e të Cilit është çdo gjë. Sejid Kutbi, duke e interpretuar ajetin në fjalë, ka thënë: Kjo është logjika e besimtarit që ka besë në Allahun, besimtarit që ka kuptuar të vërtetat e kësaj ekzistence. Nëse dikush duhet të frikësohet, nuk është Ibrahimi a.s., dhe as besimtari që i dorëzohet Allahut dhe vazhdon rrugën, sepse nuk ka kuptim të kesh frikë zota të dobët dhe të paaftë...Kush do të duhej ta ndiente veten të sigurt, ai që beson në Allahun dhe i mohon idhujt apo ai që beson në idhuj dhe e mohon Allahun? Po të kishin dije dhe të kuptonin sado pak, kush do të duhej të ndihej i sigurt në këtë situatë? [13]

Përgjigja e Sejid Kutbit vazhdon, për të na shpalosur një dimension tjetër të rëndësisë së besimit në Allahun, atë të udhëzimit. Pasi që përmend se kush duhet ta ndiejë veten të sigurt, Sejjid Kutbi shpjegon se përgjigja vjen në ajetin vijues: “Do të jenë të sigurte ata të cilët besojnë dhe besimin e tyre nuk e veshin me mizori; edhe ata janë të përudhur.” [Kur’ani: En’amë: 82], për kuptimin e të cilit thotë: ‘Ata që kanë besuar dhe që kanë qenë të dëlirë e pastër në raport me Të, duke mos i përshkruar ortakëri në asgjë, për ta është siguria dhe ata janë të udhëzuarit.’[14]

Pra, të besosh në Allahun, d.t.th., të jesh i udhëzuar në rrugën e drejtë.

Besimi në Allahun ka edhe dimensionin shoqrër. Pra, ai arrin besimtarin ta shndërrojë në një qytetar produktiv. Pejgamberi a.s., ka thënë: “Nuk ka besuar plotësisht ai që vëllait nuk ia do atë që e do për vete.[15]

Sigurisht, ka dhe shumë mësime tjera edukative që mund të përfitohen nga besimi në Allahun xh.sh., madje një vepër e veçantë nuk do të mund t’i përmblidhte, por këto që përmendëm ishin vetëm sa për orientim dhe ilustrim.

 

2) Besimi në engjëjt dhe efektet e tij edukative

Besimi në engjëj ka rëndësi të madhe edukative. Në përshkrimet që iu janë bërë engjëjve në Kur’an dhe Sunnet, zbulohen elemente të cilat lidhjen dhe raportet me engjëjt i ngritin deri në nivele shëmbëlltyre. Pejgamberi a.s., i mësonte besimtarët që të ndiqnin praktikat e engjëjve. P.sh., për të rreshtuar safat gjatë faljes, iu thoshte: “A nuk do të rreshtoheni siç rreshtohen engjëjt tek Zoti i tyre?!”[16]

Nga këtu engjëjt janë shembull për ne, veçmas në fushën e adhurimit. Në Kur’an, në disa vende, Allahu xh.sh., e përmend adhurimin e përkryer të tyre. Thotë Allahu xh.sh: “Po nëse ata (kufarët) janë kryeneç (e nuk bëjnë sexhde), atëherë ata që janë pranë Zotit tënd (engjëjt më të lartë), Atij i bëjnë tesbih natën e ditën dhe ata nuk mërziten prej adhurimit.” [Fussilet: 38][17]

Ka dhe një dimension tjetër edukativ të adhurimit të engjëjve, modestinë në dije dhe adhurim. Ndonjëherë, duke mësuar për fe dhe duke e adhuruar Allahun xh.sh., mund të na krijojmë përshtypjen gabimisht se kemi mësuar mjaft e kemi bërë adhurim shumë. Pra, të mashtrohemi e të humbasim. Nëse marrim model engjëjt, atëherë nuk rrezikojmë prekjen nga kjo e metë e shpirtit. Shih si i përgjigjen Allahut xh.sh., për dijen e tyre: “(Engjëjt) Thanë: “Ti je i pa të meta, ne nuk kemi dije tjetër përveç atë që na mësove Ti. Vërtetë, Ti je i gjithdijshëmi, i urti!”.” [Kur’ani: Bekare: 32] Po kështu në Ditën e Llogarisë, ndërsa vendoset mizani (peshorja e veprave), engjëjt do të thonë: Kujt do t’ia peshojnë veprat? Kujt të dua nga krijesat e Mia- përgjigjet Allahu. Atëherë engjëjt thonë: I pastër nga të metat je o Allah, nuk të kemi adhuruar siç e ke merituar! [18]

 

3) Besimi në librat hyjnorë dhe në pejgamberë dhe efektet e tij edukative

Librat e shpallur nga qielli dhe dërgimi i Pejgamberëve kanë qëllim primar udhëzimin e njeriut në rrugën e drejtë. Ja si e përshkruan Allahu shpalljen e Librave dhe dërgimin e Pejgamberëve: “Juve ju erdhi erdhi nga Allahu dritë, dhe libër i qartë. Allahu e vë me atë (me Kur’anin) në rrugët e shpëtimit atë që ndjek kënaqësinë e tij dhe me ndihmën e Tij i nxjerr ata prej errësirave në dhe i udhëzon në një rrugë që është e drejtë.” [Kur’ani: Maide: 15-16]

Për shkak të rëndësisë që kanë, Allahu xh.sh., shpalljet hyjnore i ka quajtur shpirt[19]. Nëse ne i përmbahemi atyre kemi gjetur sekretin e jetës së vërtetë, jetës së lumtur, jetës në rrugën e drejt. Për këtë shkak, Muhammedi a.s. Kur’anin, si shpalljen përmbyllëse, e ka përshkruar si udhërrëfyes që i garanton shpëtimin besimtarit: “Ua kam lënë dy gjëra të cilave nëse i përmbaheni nuk do të devijoni: Librin e Allahut dhe Sunnetin tim... [20]

Dërgimin e Pejgamberëve, Allahu xh.sh., e ka përshkruar si mision për ta njohur Atë. Roli dhe detyra e Pejgamberëve është që njerëzve t’ua përcjellin atë që kanë nevojë më së shumti për të, besimin në Allah[21].

Nevoja jonë për pejgamberët dhe mësimet e tyre ka rëndësi të pastrimit dhe rregullimit të zemrave tona, të ndriçimit të shpirtrave tanë, të udhëzimit të mendjeve tona. Ne kemi nevojë për pejgamberët që ta dimë kahen që duhet ndjekur në jetën tonë, që t’i dimë raportet që duhet krijuar me jetën dhe Krijuesin e jetës. Ne kemi nevojë për pejgamberë që të mos lajthisim[22].

 

4) Besimi në kader dhe efektet e tij edukative Besimi në kader nuk shpërfaq dobësinë e besimtari, përkundrazi. Dr. Salabi, në një artikull përkitazi me efektet e besimit në kader, numëron këto efekte, përmbledhja (e parafrazuar) e të cilave është si më poshtë[23]:

-        Qasja punëve të mëdha. Besimi në kader është forcë shtytëse, motiv, element që nxit besimtarin për të punuar. Ku mund të gjejmë shembull më të mirë për këtë se shembullin e gjeneratave të para të cilat realizuan suksese gjigande për një afat të shkurtër kohor... 

-        Eliminimi i përtacisë dhe pasivitetit. Disa kanë kuptuar gabimisht se, përderisa nuk ndodhë asgjë pos asaj që Allahu e ka shkruar, atëherë puna dhe angazhimi ynë nuk kanë rëndësi. Ky pasivitet dhe negativitet nuk ka të bëj me Islamin asgjë. Argument kemi angazhimin e Pejgamberëve, të cilët sigurisht se e kanë njohur fenë më mirë se sa ne. Andaj, derisa ata janë angazhuar, atëherë besimi në kader nuk nënkupton assesi dembelinë dhe përtacinë por punën dhe angazhimin e pandalshëm.

-        Vendosmërinë dhe guximin për tu përballur me të keqen. Besimi në kader e forcon besimtarin për tu ballafaquar me të kotën dhe për t’i dalë përpara të keqes dhe padrejtësisë. Kjo për shkak se frika që zakonisht i bën njerëzit të tërhiqen nga ballafaqimi me të kotën ka të bëjë me furnizimin dhe jetën. Pra, njerëzit kanë frikë se mund të varfërohen ata ose familjet e tyre apo edhe të mbyten andaj preferojnë të heshtin e shpeshherë edhe të pajtojnë formalisht me të keqen. Besimi se furnizimi dhe jeta janë të përcaktuara prej Allahut bëjnë që kjo frikë të mos ekzistojë tek besimtarët e sinqertë. 

-        Durimi në rast fatkeqësish. Besimi në kader ndikon që besimtari të ballafaqohet me sprovat fuqishëm dhe pa u thyer. Besimi në raste të tilla është ilaçi më me efekt dhe ngushëllimi më i sinqertë.

-        Pajtimi me atë që posedon. Besimi në kader e bën besimtarin të pajtojë me atë që i është dhënë dhe rrjedhimisht të mos i ketë zili të tjerët që Allahu u ka dhënë më shumë. 

-        Krenaria në parashtrimin e kërkesave dhe nevojave. Besimtari nuk është lypës dhe nuk ia ekspozon veten njerëzve që për pak gjë do të poshtëronin. Ai është mësuar nga Pejgamberi a.s., që kur të lyp, të lyp nga Allahu xh.sh.

-        Rahatia shpirtërore të cilën e arrin si rezultat i besimit se çdo gjë është e caktuar nga Allahu. Për të mirën, falënderon, për të keqen, duron.  Kështu, qetësia shpirtërore që përjeton besimtari, është e pakrahasueshme.

 

5) Besimi në ditën e fundit dhe efektet e tij edukative

Besimi në Ditën e Fundit përfshin besimin nga vdekja dhe çdo gjë që vjen më pas. Tekstet kur’anore dhe profetike na shpalosin mësime të shumta edukative. Me këtë rast do të donim të përmendim diç përkitazi me vdekjen për ta parë se si ndikon ajo tek besimtari. Vdekja është e frikshme në shikim të parë por nëse trajtohet siç duhet ajo mund të shërbejë si motivuese, si një element vetëzhvillues i madh. Në një studim jo të zakonshëm të universitetit të Arizonës të publikuar në vitin 2016 në Journal of Sport and Exercise Psychology janë gjetur e provuar lidhje të vërteta ndërmjet rritjes së performacës së njeriut në fusha të ndryshme dhe meditimit rreth vdekjes. Kur të meditosh rreth vdekjes dhe rreth asaj se puna që je duke bërë mbase mund të jetë e fundit në jetën tënde, atëherë vepra që je duke e bërë do të jetë më e suksesshme dhe më e përsosur. Kjo i shtyri ekspertët dhe shkencëtarët që meditimin rreth vdekjes ta aplikojnë si formë motivimi tek sportistët, atletët, biznesmenët dhe studentët. Pejgamberi ynë i dashur, Muhammedi në një prej thënieve të tij na udhëzon ta përdorim pikërisht meditimin rreth vdekjes si formë të përsosjes së namazit. Ja çfarë na mëson: “Kur të çohesh për tu falë, përkushtohu sikur po falesh për herë të fundit (në jetën tënde)!”[24]

Pra, vdekja na inspiron për t’i bërë gjërat më së miri, në formën më të përsosur, meqë mund të mos kemi mundësi për t’iu kthyer prapë.

 



[1] Hadithin e shënojnë Buhariu në Sahih, nr. 50; 4777, dhe Muslimi në Sahih, nr. 8; 9; 10. Teksti sipër është i Muslimit.

[2] Shih: Ibn Ebi el-Izz, Sherhu el-akideti et-tahavijeh, vep. cit., 2/454-455

[3] Shih sa për ilustrim ajetet 62, 126, 228, 232, 264, nga kaptina Bekare.

[4] Cituar sipas: Ibn Ebi el-Izz, Sherhu el-akideti et-tahavijeh, vep. cit., 1/178.

[5] Shih kaptinën Saffat, ajetet 151-157, si i gjykon Allahu xh.sh., shpifjet se kinse engjëjt qenkan vajzat e Tij. I pastër është Allahu nga përshkrimet e shpifura! 

[6] Shih kaptinën Hixhr, ajetin 80: “Edhe banorët e Hixhrës (fisi Themud), i quajtën të dërguarit për gënjeshtarë.”  Megjithëqë ata e kishin një pejgamber u konsideruan si mohues të të gjithë Pejgamberëve sepse, siç thotë Ibn Kethiri, ’kush e mohon një pejgamber, i ka mohuar të gjithë.’ Shih: Ibn Kethir, Tefsir el-Kur’ani el-Adhim, vep. cit., 2/1554. Shih po kështu: Umer Sulejman el-Eshkar, Err-rrusul ve err-rrisalat, (Jordani: Dar en-nefais li en-neshri ve et-teuzië, ed. 9, 2000), f. 16; 24-25.

[7] Shih: Ibn Ebi el-Izz, Sherhu el-akideti et-tahavijeh, vep. cit., 1/384.

[8] Shih: Kur’ani: Muhammed: 12.

[9] Vetëmbikëqyrja ose vetëvëzhgimi (ar. el-murakabe) është koncept fetar përkitazi me një gjendje të lartë shpirtërore në të cilën robi ndjen vëzhgimin nga Zoti në çdo veprim të tij, andaj edhe kujdeset  maksimalisht që të bëjë vetëm të mira. Ibn Kajjimi në Medarixh es-salikinë e definon si “dije dhe bindje të përhershme të robit se Allahu i Lartmadhëruar di sekretet dhe punët e tij të dukshme.” Ibn Kajjim el-Xheuzijje, Muhammed b. Ebi Bekr. Medarixh essalikine bejne menazili ijjake na’budu ve ijjake nestein. Ver. Muhammed el-Mu’tesim Bilah Bagdadi. (Bejrut: Dar el-kitab el-arabij, 1996, ed. 3). 2/65.

[10] Shih po kështu: Kur’ani: Al Imran: 5; Ahzabë: 52; Gafir: 19; Hadid: 4.

[11] Hadithin e shënojnë Buhariu nr. 50, dhe Muslimi, nr. 8.

[12] Për guximin dhe krenarinë që dhuron besimi në Allahun shih edhe ajetet 27 nga kaptina Ibrahim, 22 nga kaptina Ahzabë, 8 nga kaptina Munafikunë.

[13] Shih: Sejid Kutb, Fi dhilal el-Kur’an, (Bejrut – Kajro: Dar esh-shuruk, ed. 17, 1991), 2/1142.

[14] Po aty.

[15] Hadithin e shënojnë Buhariu në Sahih, nr. 13, dhe Muslimi në Sahih, nr. 45.

[16] Hadithin e shënon Muslimi në Sahih, nr. 430.

[17] Shih edhe: Kur’ani: Tahrim, 6; A’rafë, 206; Enbija, 26-29.

[18] Shih: Albani, Essilsiletu essahihah, nr. 941.

[19] Shih: Kur’ani: Shura, 52.

[20] Shih: Sahih el-xhami, 2937.

[21] Shih: Kur’ani: Nahl, 36; Enbija, 25.

[22] Shih: Umer Sulejman el-Eshkar, Err-rrusul ve err-rrisalat, vep. cit., f. 30.

[23] Shih: Dr. Ali Salabi “El-imanu bi el-kader: thimar ve athar tajjibe-1”, https://www.aljazeera.net/blogs/, publikuar më 14.06.2018, shfletuar më 23.08.2020.

[24] Shih: Abdudaim el-Kehil, Mrekullia e Kuranit dhe e Hadithit në dritën e njohurive shkencore, përktheu: Dr. Sedat Islami, (Prishtinë: Dituria Islame, 2019), f. 16-17.





  ESENCA E DASHURISË PËR ALLAHUN ﷻ

Në sistemin edukativ islam, dashuria për Allahun xh.sh., zë vend të rëndësishëm. Kjo për shkak të pozitës që ka në strukturën e besimit por edhe efekteve edukative që prodhon. Dashuria për Allahun xh.sh., është bazë e besimit dhe detyrim fetar të cilit nuk mund t’i iket. Përveç kësaj është edhe fuqi shpirtërore e cila vë në lëvizjen gjymtyrët e trupit sepse çdo lëvizje që ndodhë në këtë ekzistencë i detyrohet një dashurie, e pëlqyer apo urryer qoftë[1].

Dashuria për Allahun xh.sh., është një ndër çështjet fetare më të keqinterpretuara, pasojat e së cilës nuk janë për tu nënvlerësuar. Duke e zhveshur nga principet, pra nga elementet konceptuale, dhe duke e tkurrur vetëm në emocion, dashuria për Allahun xh.sh., iu ka shërbyer mëkatarëve si argument për të justifikuar mëkatet e tyre dhe për më keq vazhdimin me to. Së këndejmi, nevoja për shtjellim të vazhdueshëm të dashurisë për Allahun xh.sh., esencës dhe efekteve të saj, është e madhe. Dijetarë myslimanë e kanë trajtuar gjerë e gjatë në punime kapitale dhe kanë ofruar shpjegime të cilat meritojnë të përsëriten mbrëmje e agim.

Një shpjegim të bukur, të qartë dhe përmbledhës e ka bërë edhe dijetari i mirënjohur, Ibën Rexheb Hanbeliu. Në tefsirin e tij, duke interpretuar ajetin 24 nga kaptina Teube[2], thotë:

محبة الله لا تتم إلا بطاعته ولا سبيل إلى طـــاعته إلا بمتابعة رسوله ﷺ .

Dashuria për Allahun përmbushet vetëm nëpërmjet bindjes ndaj Tij ndërsa rrugë tjetër që të çon tek bindja ndaj Tij përveç pasimit të të Dërguarit të Tij nuk ka.

 

DY TREGUES TË DASHURISË SË VËRTETË TË ROBIT PËR ALLAHUN XH.SH.

Dashuria për Allahun xh.sh., sipas shpjegimit të Ibën Rexhebit, është koncept i cili parasheh lëvizjen drejt asaj që Allahu xh.sh., e do. Ibën Rexhebi përmbledh dy elemente të cilat janë bazë dhe dëshmi e kësaj dashurie. E para është bindja ndaj Allahut xh.sh., dhe veprimi sipas fjalëve dhe porosive të Tij. Kjo, para së gjithash, për shkak të thelbit të dashurisë, i cili parasheh lëvizjen në drejtim të atij ose asaj që e do. Mungesa e këtij elementi dashurinë e paraqet vetëm pretendim, jo të vërtetë. Ibn Kajjimi ka bërë një përshkrim figurativ të esencës së dashurisë për Allahun xh.sh., i cili meriton çdo lëvdatë, ka thënë: Dashuria është pemë në zemër, rrënjët e së cilës janë nënshtrimi ndaj të dashurit, trungu i së cilës është njohja e Tij, degët e së cilës janë droja (frika) prej Tij, gjethet e së cilës janë turpi prej Tij, frutat e së cilës janë bindja ndaj Tij, ndërsa uji me të cilin ujitet është dhikri i Tij. Nëse dashurisë i mungon ndonjë prej këtyre gjërave, atëherë ajo është e mangët[3].

Dashuria për Allahun xh.sh., është edhe identitet që besimtarin e dallon nga të tjerët, dhe si e këtillë nuk ka si të mos jetë koncept i cili reflekton. Allahu xh.sh., thotë:  

﴿وَمِنَ النَّاسِ مَن يَتَّخِذُ مِن دُونِ اللّهِ أَندَاداً يُحِبُّونَهُمْ كَحُبِّ اللّهِ وَالَّذِينَ آمَنُواْ أَشَدُّ حُبًّا لِّلّهِ﴾

“E nga njerëzit ka të atillë që në vend të Allahut besojnë idhujt, që i duan (i madhërojnë) ata, sikur (që besimtarët e vërtetë e duan) Allahun, po dashuria e atyre që besuan Allahun është shumë më e fortë...” [Kur’ani: Bekare: 165]

Pra, përderisa të tjerët i duan zotat e tyre të rremë, ne e duam Zotin tonë të vërtetë, madje shumë më shumë, më pastër me të përkushtuar se të tjerët. AbduRahman Sa’di duke veçuar elementet dalluese të dashurisë së besimtarit për Allahun xh.sh., thotë se besimtarët e kanë dashur Atë që meriton të duhet në të vërtetë, Atë dashuria e të Cilit praqet devotshmërinë e robit, lumturinë dhe shpëtimin e tij[4].   

Treguesi i dytë i kësaj dashurie është pasimi i sunnetit të Muhammedit a.s. Sunneti ka një rëndësi të dyfishtë:

-          Është test i dashurisë për Allahun xh.sh.,

-          Është rruga që duhet ndjekur për ta manifestuar bindjen dhe nënshtrimin ndaj Allahut xh.sh.

Më qartë, disa njerëz në kohën e Muhammedit a.s., kishin pretenduar se e donin Allahun xh.sh. Për ta testuar këtë pretendim të tyre, Allahu xh.sh., shpalli këtë ajet:

﴿ قُلْ إِن كُنتُمْ تُحِبُّونَ اللهَ فَاتَّبِعُونِي يُحْبِبْكُمُ اللهُ وَيَغْفِرْ لَكُمْ ذُنُوبَكُمْ ﴾

“Thuaj: Nëse e doni Allahun, atëherë ejani pas meje që Allahu të ju dojë, t’ju falë mëkatet tuaja...” [Kur’ani: Al Imran: 31]

Pasimi i Muhammedit a.s., është parakusht që një vepër duhet ta plotësojë që të jetë e pranuar tek Allahu xh.sh., ndryshe, siç qëndron në hadith çdo vepër e bërë në shpërpushej me sunentin është e refuzuar. Kjo për arsye se ndjekja e çdo rruge tjetër pos asaj të sunnetit konsiderohet epsh ose devijim dhe lajthitje. Allahu xh.sh., thotë:

﴿ فَإِن لَّمْ يَسْتَجِيبُوا لَكَ فَاعْلَمْ أَنَّمَا يَتَّبِعُونَ أَهْوَاءهُمْ

“E nëse ata nuk të përgjigjen ty, atëherë dije se ata ndjekin vetëm dëshirat e veta,...” [Kur’ani: Kasas: 50]

AbduRrahman Sa’di duke e komentuar këtë ajet shpjegon se refuzuesit nuk po braktisin pasimin e Muhammedit a.s., pse kanë gjetur një të vërtetë ose një udhëzim që do ta ndjekin, por thjesht për shkak të epsheve të tyre[5].

Kështu, nëse e duam Allahun xh.sh., atëherë kjo dashuri duhet të jetë e vërtetë dhe të reflektojë, të na bëjë të bindur ndaj fjalës së Tij dhe pasues besnikë të të Dërguarit të Tij.

 



[1] Ahmed bin Abdul Halim bin Tejmije, Mexhmu el-fetava, ver. shk. AbduRrahman bin Muhammed bin Kasim, (Medine: Kompleksi Mbreti Fehd për botimin e Mus’hafit, 1995), 10/49.

[2] Tarik bin Ivedullah bin Muhammed, Tefsiru Ibni Rexheb el-Hanbelij, (Rijad: Dar el-Asimeh, 2001), 1/497.

[3] Muhamemd bin Ebi Bekir bin Ejjub bin Kajjim el-Xheuzijje, Reudatu el-muhibbine ve nuz’hetu el-mushtakine, (Bejrut: Dar el-kutub el-ilmije, 1983), f. 409.

[4] AbduRrahman bin Nasir bin Abdullah es-Sa’di, Tejsiru el-Kerimi err-Rrahman fi tefsiri kelami el-Mennan, ver. AbduRrahman Luvejhak, (Bejrut: Muessesetu err-risale, 2000), f. 79.

[5] Shih: AbduRrahman es-Sa’di, Tejsiru el-Kerimi err-Rrahman fi tefsiri kelami el-Mennan, vep. cit., f. 617.

  TRE MËSIME ME RËNDËSI NGA HIXHRETI

Hixhreti është një ndër ngjarjet madhore në historinë islame dhe jo vetëm. Kalimi i Muhammedit a.s., nga Mekka në Medinë, paraqet një kapitull të ri për njerëzimin mbarë. Dijetarët myslimanë e kanë trajtuar me seriozitet të madh, jo vetëm brenda për brenda librave të Sires, por edhe në punim të veçanta. Kjo për shkak të mësimeve dhe porosive të mëdha që fshihen në këtë ndodhi dhe të cilat nuk targetojnë vetëm individin por edhe shoqërinë.

Në këtë hutbe do të paraqesim tre mësime të cilat skicojnë personalitetin dhe vlerat e besimtarit.

Vepra imazh dallues i këtij ymeti

Përse myslimanët përzgjodhën hixhretin si ndodhi për ta shkruar historinë e tyre sipas saj dhe jo për shembull lindjen e Pejgamberit Muhammed a.s., siç vepruan më parë Ithtarët e Librit (të krishterët) me lindjen e Isait a.s.?

Ku qëndron sekreti dhe mesazhi i kësaj përzgjedhje?

Në Kur’an, Allahu xh.sh., duke folur për Xhaminë e Kubasë, thotë:

﴿لَا تَقُمۡ فِیهِ أَبَدࣰاۚ لَّمَسۡجِدٌ أُسِّسَ عَلَى ٱلتَّقۡوَىٰ مِنۡ أَوَّلِ یَوۡمٍ أَحَقُّ أَن تَقُومَ فِیهِۚ ﴾ [التوبة ١٠٨]

Ti në atë kurrë mos bënë namaz. E, xhamia – themelet e së cilës iu vunë që në ditën e parë, në të mirën e Allahut, me të vërtetë, meriton që të bësh namaz në të...” (Teube: 108)

Pra, po i thotë Muhammedit a.s., që të mos falet në xhaminë e hipokritëve sepse ajo i shërben të keqes, përkundrazi të falet në xhaminë e mirë, xhaminë e Kubasë të ngritur mbi themelet e devotshmërisë që nga dita e parë. Pra, në ajet përmendet dita e parë, nga e cila dijetari andaluzian Suhejli ka kuptuar se bëhet fjalë për diçka më shumë se thjesht një ditë. Është dita e krenarisë së Islamit andaj edhe përzgjedhja e kësaj dite nga Sahabet, respektivisht Omeri r.a., është e saktë. Përzgjedhja e tyre përputhet me këtë tekst kur’anor[1].

Kjo mbase ka bërë dijetarin e ditëve tona, Abdul Aziz Tarifin[2], të konstatojë se, arsyeja pse është përzgjedhur hixhreti e jo lindja e Muhammedit a.s.,  është sepse ne jemi ymet që nuk shenjtërojmë kohën por punën. Ajo që na dallon neve nga të tjerët është përkushtimi për punën dhe vlerësimi sipas saj.

Për këtë qëllim, Hixhreti, paraqet sakrificën për kauzë, për vlera, për punë.

 

Rëndësia e kauzës

Pejgamberi a.s., e donte Mekkën dhe ishte emocionalisht shumë i lidhur me të. Vendlindja e tij, shtëpia e parë në tokë, vendi më i bekuar, megjithëkëtë, kur këto gjëra u ndeshën me kauzën për të cilën ishte dërguar, sakrifikoi me to për hir të kauzës. Ishte në fakt një dukuri shoqërore që nuk kishte filluar me të dhe as që do të mbaronte me të. Duke qenë ende në ditët e para të shpalljes, Vereka b. Neufeli, e kishte paralajmëruar se tiranët, agresorët, zullumqarët, do ta nxirrnin me dhunë nga Mekka, ashtu siç ishin nxjerrë më parë të tjerët nga vendet e tyre.

Hixhreti nuk është thjesht migrim por migrim për kauzë. Liria për ta adhuruar Zotin dhe për ta manifestuar besimin e ka shtyrë që të migrojë. Muhammedi a.s., ua dëshmoi të gjithëve se kauza e tij nuk ishte për interesa personale, për çka edhe refuzoi çdo ofertë që i vinte në këmbim të braktisjes së misionit. Ua bëri të qartë se vetëm vdekja do ta ndalonte nga kjo punë...

Pas plot 13 vite angazhim, mund, sakrifica, tortura dhe maltretime nga idhujtarët, çështja kishte rritur në një pikë kritike: idhujtarët unanimisht kishin vendosur ta mbysnin Muhammedin a.s., andaj, me urdhër hyjnor, e lëshoi Mekkën dhe u nis për në Medinë..

Ndryshe, nëse hixhretit i mungon elementi i kauzës së mirëfilltë, nuk është hixhret. Muhammedi a.s., foli për dikë që kishte bërë Hixhreti për tu martuar me një grua, pra jo për kauzën e besimit, andaj i tregoi se ai nuk kishte shpërblimin e hixhretit.

Braktisja e mëkati si hixhret i vërtetë  

Hixhreti rëndom nënkupton largimin fizik nga një vend në tjetrin. Muhaxhir është ai që braktis vendin e vet për të jetuar në një vend tjetër. Por nuk është vetëm ky dimension i hixhretit. Hixhreti nënkupton dhe largimin shpirtëror. Muhammedi a.s., siç qëndron në Sahihun e Buhariut (10; 6484), ka thënë:

وَالْمُهَاجِرُ مَنْ هَجَرَ مَا نَهَى اللَّهُ عَنْهُ

“...Muhaxhir është ai që braktisë atë që Allahu e ka ndaluar.

Përmbyllje

Ngjarjet islame janë më të rëndësishëm se të tkurren në data ceremoniale. Ajo që neve na duhet sot është që të marrim shkas hixhretin dhe t’i japim vetes sonë vlerë, duke dëshmuar se jemi njerëz të virtyteve, kauzave, se kemi dinjitet dhe krenari të cilën nuk e shesim për asgjë. Po kështu duhet të dëshmojmë edhe anën praktike, respektivisht largimin nga mëkatet, si formë e hixhretit të përditshëm.

[1] Shih: Suhejli, Err-rreudu el-unuf, Bejrut: Dar ihjai etturath el-arabij, 4/155-156.

[2] https://twasul.info/40480/

  LËVDATAT E ARMIKUT JANË THIKË PAS SHPINE

Rrëfime për mësim:

 

LËVDATAT E ARMIKUT JANË THIKË PAS SHPINE

 

Metodat që armiqtë përzgjedhin për ta rrëzuar dikë janë nga më të ndryshmet. Komplotet që ata thurin ndonjëherë janë të atilla që vetëm mendjet e ndritura mund t’i dekodojnë. Një nga ato mënyra është dhe shprehja e lëvdatave dhe fjalëve miradije. Zaten, të parët tanë kanë thënë: Ke kujdes nga ai që t’i rreh krahët sepse ta bën gropën pas shpine!

Në librat e historisë rrëfehet një ngjarje interesante nga jeta e dijetarit të madh, Sha’biut (16-87 / 637-721). Sha’biu i përket gjeneratës së dytë, tabiinëve, dhe, siç rrëfen për vete, ka takuar hiç më pak se pesëqind shokë të Pejgamberit a.s. ka jetuar në kohën e sundimtarit Abdul Melik bin Mervan  (26-86 / 646-705) me të cilin kishte edhe lidhje të forta shoqërore. Halifeja e kishte dërguar me disa shkresa tek mbreti romak, i cili ishte mahnitur nga dija e Sha’biut andaj kishte dashur që një i tillë të mos jetë në mesin e myslimanëve. Mënyra që ai kishte përzgjedhur djallëzore. Dëshironte që Sha’biu të ishte viktimë e mikut të tij të madh, Halifes.

Sha’biu rrëfen: Duke qenë në pallat, ai më pyeste ndërsa unë i përgjigjesha në çdo gjë. Ka qenë praktikë që emisarët të mos qëndrojnë gjatë ndërsa mbreti romak mua më ndali për një kohë të gjatë. Dikur u mërzita andaj kërkova të kthehem në vendin tim. Kur desha të kthehem, mbreto romak më pyeti:

A je ti pjesëtar i familjes mbretërore?

Jo, jam thjesht një qytetar- iu përgjigja.

I pëshpëriti dikujt diçka dhe nuk vonoi gjatë e ia sollën një copë letre në të cilën shkroi diçka.

Kur t’ia dorëzosh mbretit tënd letrat, dorëzoja edhe këtë!- më tha.

Kur u ktheva, ia dorëzova Abdul Melikut letrat ndërsa këtë të fundit kisha harruar t’ia dorëzojë. Me të bërë gati të largohem nga pallati, mu kujtua, andaj u ktheva dhe ia dorëzova. E hapi dhe e lexoi.

Para se ta dorëzonte letrën, a të tha ndonjë gjë?- më pyeti Abdul Meliku.

Po, iu përgjigja dhe i tregova për fjalët që mi kishte thënë.

Duke u bërë gati për ta lëshuar pallatin, kërkuan të kthehesha prapë dhe kur dola para Halifes, më pyeti:

A e di se çfarë ka të shkruar në letër?

Jo- iu përgjigja.

Merre dhe lexoje – më tha.

E mora kur ja në të shkruante: “Më çudit një popull që ka një njeri të këtillë ndërsa pushtetin ia japin dikujt tjetër!”

Për Allahun, po ta dija përmbajtjen e saj, nuk do ta sillja! Ai e ka shprehur këtë përshtypje për mua pa të parë ty (ndryshe nuk do ta thoshte, do të bindej në personalitetin dhe aftësinë tënde)– i thashë Halifes.

A e di përse e ka shkruar?- më pyeti Halifeja.

Jo- i thashë.

Ai ka dashur të provokojë xhelozinë time dhe të më nxit kundër teje që të heq qafe - i tha Halifeja.

Këto fjalë i shkuan mbretit romak, i cili tha: Po, atë e kam pasur për qëllim.

 

 

Ibn Hal-likan, Vefejat el-a'jan ve enbau ebnai ez-zeman, ver. Dr. IHsan Abbas, (Bejrut: Dar Sadir, pv.b.), 3/13; Ibn Imad, shedherat edh-dheheb fi ahbari men dhehebe, (Damask: Dar Ibn Kethir, 1988) 2/26; Rexheb Mahmud Ibrahim Behit, A'lam el-Kudat, (Kajro: Mektebetu kunuz el-ma'rife, 2011), f. 69-70.

VIDEOS / YOUTUBE
Etika e duase Rendesia e duase Vlera e duase Duaja e Ademit a.s.
AUDIO / FOTO

Biografia Artikuj Media Libraria Dosje Problematika
bashkëkohore
Opinione dhe
reagime
Studime dhe
hulumtime
Kontakt
  Akide Video Libra Ramazani   Opinione Fetare  
  Islam Audio Recensione librash Haxhi   Reagime Shkencore  
  Tefsir Foto            
  Hadith              
  Dave              
  Histori islame              
  Orientalizem              
  Kulture dhe civilizim              
  Avancim personal              
  Hutbe              
  Tregime              

Të gjitha të drejtat e rezervuara - 2013